Na pielgrzymkowym szlaku,  OSOBLIWOŚCI PRZYRODNICZE,  POLSKA,  ROZMAITOŚCI,  ŚLĄSKIE

Cielętniki. Święta Apolonia i cudowna lipa

Jakiś czas temu przywiodła nas tutaj chęć zobaczenia lipy drobnolistnej, o której słuchy chodziły, że jest najstarsza i najgrubsza w Polsce. Zobaczyliśmy ją i uwieczniliśmy na fotach nie mając pojęcia, że już rok później (w październiku 2017 r.) kilkusetletnie drzewo polegnie pod naporem huraganu Ksawery. Wróciliśmy w to miejsce dwa lata po katastrofie i… kikut także imponuje, a – co najważniejsze –  drzewo nadal żyje.

O lipie warto pamiętać zwłaszcza w kontekście obchodzonego wczoraj (9 lutego) wspomnienia św. Apolonii, patronki dentystów oraz ich cierpiących pacjentów. Dlaczego? Ponieważ kora cielętnickiego drzewa miała być panaceum na ból zębów.  

Nie gryźć drzewa!

Jak chce legenda, w miejscu gdzie rosła lipa, bliżej nie określony wojewoda zasadził po śmierci swojego dziecka 18 małych drzewek, a one po pewnym czasie zrosły się w całość. Drzewo było naprawdę okazałe: wiek  – wg różnych źródeł między 500 a 750 lat, obwód-  ponad 11 m! (mierzony 1,3 m nad ziemią) i do tego wysokość dwunastopiętrowego wieżowca.

Dodatkowo szczelnie otoczono je płotem z metalowej siatki, na którym figurowała tabliczka z informacją, że „Drzewo jest ogrodzone i zabezpieczone przed ogryzaniem przez pątników…”!!! Tak, przed ogryzaniem 😊

…a wszystko przez św. Apolonię od bólu zębów, której podobizna znajduje się na kościelnym murze, tuż obok drzewa.

I jeszcze przez położenie wsi na szlaku pielgrzymkowym zarówno do Gidel (gdzie co roku odbywa się cudowny obrzęd kąpiółki figurki Matki Boskiej Gidelskiej w winie), do sanktuarium Świętej Anny Samotrzeciej (babci Chrystusa) w Aleksandrówce, jak i na nieodległą Jasną Górę.

Lipa to drzewo lecznicze

Napar z jej kwiatów działa napotnie, przeciwgorączkowo, uspokajająco i przeciwkaszlowo. Pyszny jest też miód lipowy, ale czy pomyślelibyście, że żucie jej kory może uśmierzyć ból zębów? Podobno cielętnicka lipa taką właśnie zdolność posiadała. Dla wzmocnienia efektu warto było, żując, pomodlić się do patronki dentystów i ich obolałych pacjentów:
„Święta Apolonija
Ja biedny grzesznik stoję przed Tobą
Bolące zęby przyczyną mej nędzy
Przeto wołam k Tobie byś pomogła mej osobie
Me ciało ukoiła i bólu zębów mię zbyła.”

(modlitwa jest autentyczna)

Apolonia z Aleksandrii

Przede wszystkim internety kłamią. Znajdziecie tam informacje, że św. Apolonia była bliźniaczą siostrą św. Benedykta. Gdyby traktować to jako prawdę, bylibyśmy świadkami kolejnego cudu, bo przecież ona jest z Aleksandrii (w Egipcie) i żyła w III w. a on z Nursji (we Włoszech) i w dodatku urodził się 241 lat po jej śmierci.

Co wiemy o nie-bliźniaczej nie-siostrze Benedyktowej? Wiemy, że była dziewicą (choć opisywana jest jako „leciwa”) i że w trakcie wyrafinowanych mąk połamano jej szczękę oraz wyrwano wszystkie zęby Któż więc bardziej nadawałby się orędowniczkę dentystycznych pacjentów?

Wyrwane zęby Apolonii, po jej beatyfikacji stały się relikwiami. Zastanawiająca jest jedynie ich ilość. Szczyci się nimi tak wiele świątyń na świecie, że męczenniczka musiałaby posiadać solidnie zwielokrotniony garnitur zębów.

W XVIII w. niemiecki polimata (dziś nazwalibyśmy omnibusem) – Johann Georg Keyßler (1693-1743) – odnotował w podróżnym dzienniku, iż nie tylko chorzy, lecz i „rwacze zębowi” zanosili modły do Apolonii. Pewnie tego nie pamiętacie, ale wspominał ją też Sienkiewicz w „Krzyżakach” (wtedy stosowną modlitwę rekomendował Maćko z Bogdańca).

Desperacji obolałych pielgrzymów ogryzających korę cudownej lipy dziwić się nie można. Na szczęście dzisiejsze techniki dentystyczne są nieporównywalne ze średniowiecznymi (chwała stomatologom) 😊

Obecnie też nie pości się ani w wigilię 9 lutego, ani w dniu wspomnienia Św. Apolonii. Nie wiem, czy nadal matki ząbkujących niemowląt przynoszą się jej wota, warto jednak przynajmniej w tym dniu pomyśleć o niej ciepło.

I o lipie ogryzanej przez setki lat przez zdesperowanych pątników także 😊

Dziś zamiast metalowej siatki otacza ją niewysoki drewniany płotek (współcześni pielgrzymi nie zagrażają już drzewu).

Z fragmentu zniszczonego pnia wyrzeźbiono figurę św. Apolonii i umieszczono w cielętnickim kościele, a świątynia stara się, by powstało w niej Sanktuarium św. Apolonii.

Co jeszcze warto zobaczyć

Dwór w Cielętnikach (stan z maja 2016)

Cielętniki leżą przy drodze wojewódzkiej 784 w granicach woj. śląskiego, niemal na jego styku z województwami łódzkim i świętokrzyskim (pow. częstochowski, gmina Dąbrowa Zielona). Pozostałości lipy znajdziecie tuż obok osiemnastowiecznego kościoła Przemienienia Pańskiego

Zdjęcie z maja 2016 r. – remont zespołu dworskiego trwał w najlepsze
(od lewej – rządcówka, oranżeria, dwór i lamus-kaplica)

Bardzo blisko znajduje się ciekawy zespół dworsko parkowy, a w nim klasycystyczny dwór (1725), rządcówka (z pokojami dla gości), oranżeria i pięknie odrestaurowany lamus – dawny zbór ariański, będący obecnie – jak mówią właściciele terenu – jedyną w Polsce Kaplicą Kawalerii i Jazdy Polskiej.

Stawy Cielętnikitutaj można odpocząć

2 komentarze

    • Maria

      Oprócz św. Apolonii patronami od bólu zębów byli też św. Piotr, Matka Boska, św. Anna, św. Zuzanna, św. Antoni, św. Łucja i św. Gertruda, ale żadne z nich nie zyskało takiej popularności.

      A w średniowieczu uważano, że ból zębów może być spowodowany… zbyt częstym myciem włosów 🙂 Wtedy też w celu usunięcia „robaków zębowych” zalecano m.in. jeść chleb ogryziony przez szczury, nosić pierścień zrobiony ze znalezionej na drodze podkowy albo zawieszoną na szyi monetę (koniecznie przedziurawioną przez Żydów). Wskazane też było nacieranie zębów palcem zmarłego albo dłubanie w nich drzazgą z przydrożnego krzyża. Z ziołowych kuracji miał pomagać włożony do nosa nagietek, wlany do ucha sok z cykorii podróżnika lub powieszony na ramieniu (od bolącej strony) korzeń pieprzycy.

      W dodatku wyrwanych zębów nie można było ot tak wyrzucić. Utykano je w dziuplach drzew, w podłogowych szparach, w ścianach kościołów

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *