Badania nad dziejami Armii Krajowej zaczęto prowadzić w powojennej Polsce dopiero po przełomie październikowym 1956 roku. Były to skromne początki, gdyż byli konspiratorzy pozostali nieufni wobec rzeczywistości PRL-u. Druga połowa lat czterdziestych oraz pierwsza połowa lat pięćdziesiątych był to bowiem okres prześladowań, rewizji, aresztowań, tortur a nawet śmierci byłych żołnierzy Armii Krajowej. Władza ludowa rozprawiała się z nimi bezlitośnie, gdyż byli to ludzie niebezpieczni dla nowego, komunistycznego ustroju Polski. Szczególnie groźne było ich umiłowanie tradycji niepodległej Polski oparte na Bogu i Honorze, które było źródłem ich niezłomnej postawy a także wyznacznikiem wartości, sądów i ocen.
Pod koniec lat sześćdziesiątych pojawiła się możliwość nieco bardziej swobodnego działania, choć wciąż była to tylko namiastka wolności słowa. W tym czasie zaczęto spisywać relacje i publikować książki naukowe. Wystarczy tylko przypomnieć, iż pierwsza praca doktorska autorstwa Andrzeja Szcześniaka na temat Armii Krajowej podokręgu warszawskiego została obroniona w 1971 roku na Uniwersytecie Warszawskim. Niestety praca ta nie ukazała się drukiem, ale Stanisławowi Kielakowi udało się do niej dotrzeć i wykorzystać niektóre zmieszczone w niej informacje w swoim opracowaniu.
Dopiero publikacja Władysława Ważniewskiego "Na przedpolach stolicy 1939 - 1945" wydana w 1974 roku (w nakładzie 4000 egzemplarzy) mogła dotrzeć do szerszego kręgu odbiorców. Umieszczone na końcu książki kalendarium wydarzeń oparte na raportach niemieckiej żandarmerii, oraz powołanie się na dokumenty wydawane przez członków Armii Krajowej oraz Delegatury Rządu na Kraj sprawiły, że środowiska poakowskie odważniej przystąpiły do spisywania i utrwalania swojej okupacyjnej działalności.
Na terenie powiatu wołomińskiego przy Związku Bojowników o Wolność i Demokrację powstała sekcja Armii Krajowej. Na jej czele stanęli konspiracyjni oficerowie posiadający niekwestionowany autorytet u swoich wojennych podwładnych. Za ich namową zaczęto spisywać wspomnienia, które później stały się punktem wyjścia dla Stanisława Kielaka do podjęcia pracy nad opisaniem dziejów radzymińskiego obwodu Armii Krajowej. Książka Dzieje Obwodu Armii Krajowej "Rajski Ptak" - "Burak" została ukończona na wiosnę 1982 roku. Mimo wieloletnich starań, które nieszczęśliwie zbiegły się także ze śmiercią autora w 1986 roku, nie udało się znaleźć wydawnictwa, które opublikowałoby tę pozycję. Niewielką część swoich ustaleń Stanisław Kielak wykorzystał w rozdziale dotyczącym okupacji Wołomina w opracowaniu pod redakcją Leszka Podhorodeckiego zatytułowanym "Dzieje Wołomina i okolic" wydanym w 1984 roku. Niestety przyjęto wówczas, że opis dziejów AK będzie dotyczył jedynie najbliższych okolic Wołomina, tak więc historia całego obwodu została pominięta i nie doczekała się publikacji.
Czy zatem po dwudziestu sześciu latach ma sens wydanie drukiem dzieła Stanisława Kielaka? Niezaprzeczalnie tak! A jest po temu wiele powodów.
Książka Stanisława Kielaka to pierwsze tak szczegółowe popracowanie traktujące o działalności AK na terenie powiatu radzymińskiego (w granicach przedwojennych) i powinno być postrzegane jako dzieło podstawowe i punkt odniesienia dla późniejszych publikacji. Na uwagę zasługuje wydana w 1990 roku pozycja Stanisława Grzybowskiego "Nadzieja z tamtych lat. Dzieje Armii Krajowej na ziemi wyszkowskiej". Wnikliwy czytelnik dostrzeże zapewne, że niektóre ustalenia mogą pochodzić od Stanisława Kielaka. Ważniejsze jest jednak to, że Stanisław Kielak oprócz wydarzeń z terenu Wyszkowa opisał też działalność AK w ośrodku wołomińsko - radzymińskim (wg terminologii ppor. Kajetana Fijałkowskiego "Rafała") i ośrodku Tłuszcz.
Na pracę złożyły się relacje osób, które w okresie okupacji pełniły ważne funkcje w strukturach AK. Byli wśród nich: por./kpt. Józef Szymczak "Babinicz" - "Bawor" - oficer organizacyjny i adiutant dowódców obwodu, kpt. Jan Raksimowicz - "Ratyński" - oficer łączności (dysponujący wówczas archiwum, w skład którego wchodziły meldunki dotyczące łączności obwodu), oficerowie, komendanci ośrodków, placówek, plutonów, których świadectwo jest niezwykle istotne.
Na uwagę zasługuje też rozdział "Działalność dywersyjno - bojowa Obwodu", w którym kombatanci ustosunkowali się do wymienionych w książce "Na przedpolach stolicy 1939 -1945" Władysława Ważniewskiego akcji zbrojnych podziemia, usystematyzowanych w kalendarium. Ustalenia członków Zespołu Historycznego byłego Obwodu Armii Krajowej - "Rajski Ptak" - "Burak" idą w parze z wynikami badań Jana Gozdawy - Gołębiowskiego.
Dla wnikliwego i spostrzegawczego pasjonata historii zapewne interesująca będzie konstatacja, że żołnierze AK pracujący nad książką wskazywali, że akcję na biuro huty szkła w Wołominie wykonał prawdopodobnie jakiś oddział Narodowych Sił Zbrojnych, a co za tym idzie, nie AK. Obecnie wiadomo już, że akcję tę faktycznie przeprowadził oddział NSZ pod dowództwem Telesfora Badetki ps. "Tesiek" - "Wiktor". Przeglądając pracę Stanisława Kielaka, jestem wdzięczny Stowarzyszeniu Rodu Kielaków "Siewba" oraz rodzinie, że podjęli trud i wysiłek wydania tego opracowania w formie książkowej. Bez niego nasza lokalna historia byłaby uboższa, ponieważ brakowałoby w niej podstawowego elementu - głosu uczestników tamtych wydarzeń.

Dziękuję.
Jarosław Stryjek
rozdział z w/w książki

Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte nie sprzyjały podejmowaniu prac związanych z gromadzeniem materiałów dotyczących okresu okupacji. Ludzie ukrywali swoją przynależność do organizacji podziemnych, gdyż byli z tego powodu represjonowani. Tylko z zaufanymi osobami można było powracać w czasie rozmów do wydarzeń z okresu okupacji. W czasie takich rozmów autor opracowania sporządzał dla siebie notatki. Dopiero w latach siedemdziesiątych atmosfera poprawiła się i przy kołach Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD - u) zaczęły powstawać komisje historyczne, których celem było zbieranie informacji i opracowanie dziejów różnych organizacji podziemnych.
Praca była utrudniona, ponieważ wielu członków organizacji podziemnych spośród osób wysiedlonych powróciło w strony rodzinne, wielu wyjechało na Ziemie Odzyskane, część zmarła. Z innymi urwały się kontakty i nie znano nowych adresów ich zamieszkania.
16 września 1972 r. powstał Zespół Historyczny byłego Obwodu Armii Krajowej - "Rajski Ptak" - "Burak", który w październiku został zarejestrowany przy Zarządzie Okręgu Warszawskiego ZBoWiD - u. W skład jego weszli: Zdzisław Dytnerski "Rylski", były oficer Sztabu Obwodu (zmarł w 1977 r.), Józef Szymczak "Babinicz", były oficer Komendy Sztabu Obwodu i kierownik organizacyjny Obwodu, por. rez. Wacław Wierzba "Odrowąż", były komendant II Ośrodka - Tłuszcz i Jan Widlicki "Orski" były oficer Sztabu Komendy Obwodu i komendant IV Ośrodka Leśnego.
Rozpoczęto zbieranie materiału. W trakcie gromadzenia informacji zmarli: Józef Szymczak - zamieszkały na Ziemiach Odzyskanych, Zdzisław Dytnerski i Henryk Radziszewski, który też włączył się do opracowywania dziejów Obwodu. Praca komisji uległa zahamowaniu.
Trochę później powstała przy Kole ZBoWiD - u w Tłuszczu podobna Komisja Historyczna, do której weszli między innymi Władysław Zaborowski i autor opracowania. W 1976 r. połączono obie Komisje. Do Jana Widlickiego, Wacława Wierzby, Władysława Zaborowskiego i Stanisława Kielaka dołączyli: ppor. Jan Powierża "Budzin", ppor. Mirosław Wyszyński "Dołhun", ppor. Witold Szaniawski "Luśnia", ppor. Stanisław Jankowski "Grzegorz" i ppor. Jan Estkowski Szczapa. Była to jednocześnie komisja weryfikacyjna ostatecznej wersji historii Obwodu. Opracowania historii Obwodu podjął się Stanisław Kielak, któremu przekazano dotychczas zebrane materiały i relacje pisemne.
Zbieranie materiałów polegało na nawiązaniu korespondencji z członkami ruchu oporu mieszkającymi daleko poza byłym Obwodem. Tą drogą autor otrzymał relacje pisemne. Do mieszkających bliżej można było dotrzeć rowerem lub pociągiem. Niektórzy informatorzy nie byli w stanie opisać wydarzeń, woleli podać relację ustną. Stąd potrzeba robienia notatek na gorąco. Zebrane informacje trzeba było weryfikować i porządkować. W ten sposób kształtował się plan przyszłego opracowania.
W czasie okupacji ujawniły się też ciemne strony osobowości niektórych ludzi. Pisano donosy do żandarmerii, anonimy, oskarżano się z przyczyn zatargów rodzinnych czy sąsiedzkich. Swoją działalność rozpoczęli też szpicle, donosiciele oraz bandy rabunkowe. W opracowaniu przytoczono tylko kilka przykładów likwidacji agentów gestapo, pominięto kilkanaście akcji tego typu na terenie Obwodu.
Charakter materiałów wymagał ich weryfikacji, porównywania z innymi zebranymi materiałami pisemnymi lub ustnymi. Po opracowaniu materiału w 1981 roku został on zweryfikowany przez Jana Widlickiego, Wacława Wierzbę, Jana Budzina, Mirosława Wyszyńskiego, Witolda Szaniawskiego, Jana Estkowskiego i Stanisława Jankowskiego. W wyniku tego, do ostatecznej wersji opracowania wprowadzono pewne poprawki i uzupełnienia. Szczególnie dotyczy to rozdziału: Przebieg akcji "Burza" na terenie Obwodu.
Na zakończenie członkowie Komisji Historycznej pragną serdecznie podziękować tym wszystkim, którzy przyczynili się do powstania niniejszego opracowania, które ukończono na wiosnę 1982 r. Niech będzie ono hołdem złożonym tym, którzy zginęli walcząc w szeregach Polski Podziemnej.

Stanisław Kielak
rozdział z w/w książki