Pińsk, obwód brzeski, Białoruś

Z Wiki Kielakowie.pl
Mapa Google
Wycinek mapy z roku 1925. Miasto zamieszkiwało wówczas ok. 25 tys. osób
Pinsk.jpg
Herb Pińska
Informacja zaczerpnięta z książki "Przewodnik po Liwie i Białejrusi" Napoleona Rouby (wydany w Wilnie w 1909r)

Pińsk położony jest nad rzeką Piną w odległości 254 wiorst od Mińska, przy linjach kolejowych Brześć-Briansk i Wilno-Równe. Należy do bardzo starożytnych grodów Rusi Litewskiej. Nestor pierwszy raz wspomina o nim pod rokiem 1007. Długi czas Pińsk i Turów stanowiły jedną dzielnicę książęcą przyczem Pińsk nieraz się oddzielał od Turowa, osobną stanowiąc całość w XVI wieku. Gedymin przyłączył Pińsk razem z Kijowem i całym obszarem poł.-zachodnim do swych posiadłości. Księstwo pińskie jednak, chociaż na odmiennych warunkach, istniało jeszcze z górą dwa wieki. W roku 1523 Pińsk wraz z przyległościami przez Zygmunta I podarowany został królowej Bonie. Stefan Batory nadał miastu prawo magdeburskie oraz przywilej na jarmarki i kontrakty. Po trzecim rozbiorze Rzplitej utworzono w Pińsku diecezję katolicką , która jednak trwała zaledwie do roku 1798. Najdawniejszym kościołem w Pińsku i jednym z najdawniejszych na Litwie jest kościół po-franciszkański fundowany w 1396 r przez Zygmunta Kiejstutowicza. Najdawniejszą w Pińsku również jest cerkiew soborna św.Teodora, której założenie podanie miejscowe odnosi do czasów Włodzimierza Wielkiego. Mieszkańców w roku 1907 liczono w Pińsku- 34.756. Z zakładów naukowych istnieją tu: 7-klasowa szkoła realna, gimnazjum żeńskie prywatne, 6-klasowe gimnazjum męskie i żydowskie 7-klasowe gimnazjum żeńskie prywatne. Z instytucji społecznych zaś: Pińskie Tow.Rolnicze, Poleskie T-wo Wz. Kredytu dla ziemian i T-wo Wzaj. Kredytu. Pińsk jest miastem dość znacznem, robiącem poważne obroty handlowe. W porcie jego ciągle, zwłaszcza na wiosnę, przewija się sporo statków parowych, berlinek, szahalci i dumbasów. Od lat już kilkunastu ziemianin O`Brien de Lassy założył tu fabrykę statków i łodzi parowych. Fabryka ta różnemi kolejami powodzenia trwa aż do dzisiaj: wiele drobniejszych statków parowych na Prypeci, Niemnie, Wilji i kanałach pochodzi z tych właśnie warsztatów. Pośród nieruchomości miejskich godnym jest uwagi "dom Skirmuntów", zdawna na Pińszczyźnie osiadłej rodziny. Jest tu mnóstwo pamiątek rodzinnych oraz archiwum i zbiory.


Spis treści

Pińsk ma już ponad 900 lat. Oto, pokrótce - jego historia:

Wg "Informatora m. Pińska na rok 1936"

"Pierwotne dzieje Pińska okryte są gęstą zasłoną dalekiej przeszłości. Kto i kiedy był założycielem grodu pińskiego, nie wiadomo. Czy ojciec historii Herodot, dając opis tajemniczej krainy północnej, pełnej lasów i bagien, wiedział coś o tym węźle gospodarczym, gdzie dokonywano wymiany produktów krainy rzek i moczarów na fabrykaty miast jońskich? Czy legionista rzymski z Dacji i kroczący za nim kupiec dotarli do tej ziemi, skąd wspaniała sosna "pinus" służyć mogła panom świata do budowy zwycięskich trójrzędowców, a gród przyozdobić nazwą "Pinscum" - trudno stwierdzić(...)"

Wiadomo natomiast na pewno, że w okresie między V a VII wiekiem, dorzecze Prypeci zamieszkiwały trzy plemiona słowiańskie: Dregowicze (starosłowiańskie określenie "dreg" = bagno) , Krywicze i Drewlanie (starosłowiańskie słowo " darevo" = drewno). Założyciele miasta należeli prawdopodobnie do plemienia Dregowiczów. Pierwsza wzmianka o Pińsku, jako grodzie Rurykowiczów, pochodzi z XI w. Pod datą 5 listopada 1097 r. wspomina o nim mnich kijowski Nestor w latopisie "Powieść minionych lat", a więc całkiem niedawno Pińsk rozpoczął X wiek swego istnienia! Leniwa Pina, od której miasto wywodzi swą nazwę, odcina gród od nieprzebytych bagien. W dawnych czasach bagna, o których mówiono, że są dnem mitycznego "Morza Herodota" były pierwszą linią obrony przed najeźdźcami, drugą linią było "stalowe ostrze" Piny, a trzecią piński zamek, po którym nie ma już dziś śladu. W wiekach XII - XIII miasto było stolicą księstwa pińskiego. Od 1320 roku zostało włączone przez Giedymina do Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1396 roku książę piński i turowski Zygmunt Kiejstutowicz ufundował w Pińsku klasztor franciszkanów i pierwszy kościół katolicki, w którym przyjął chrzest. W granicach Polski miasto znalazło się po raz pierwszy w 1521 r. Wówczas Zygmunt I Stary obdarzył gród licznymi przywilejami i nadał księstwo pińskie wraz z przyległymi włościami swojej żonie, a królowa Bona sprowadziła w poleską głuszę szlachtę z Macierzy i hojnie ją obdarowała dożywotnimi i wieczystymi nadaniami. Wprowadziła reformy zachęcające do zamieszkiwania tutaj, więc drobna mazowiecka szlachta i chłopi zaczęli zapuszczać tu korzenie. Prowincja zaczęła przynosić Koronie niemałe dochody. Pińsk był najważniejszym na Polesiu ośrodkiem handlu drewnem i jego produktami.

Przedwojenny herb Pińska
W 1581 roku król Stefan Batory nadał miastu herb i magdeburskie prawa miejskie. Prawa te, to m.in. przywilej organizowania 4 jarmarków rocznie i tzw. kontrakty, czyli handlowe zjazdy szlachty i kupców. W Pińsku było wówczas 18 świątyń: kościół katolicki, synagoga i 16 cerkwi. Miasto było w większości drewniane i w czasie powstania Chmielnickiego, w 1648 r. zostało spalone przez Kozaków. Po trzecim rozbiorze Polesie zostało na długie lata włączone do zaboru rosyjskiego. Pińsk stał się wtedy miastem powiatowym w guberni mińskiej. W 1799 r. ukazem carskim przyłączono do niego odrębne dotychczas miasteczko Karolin. Nic jednak nie było w stanie zmieść osady z powierzchni ziemi. Poleszucy zawsze byli twardzi i potrafili oprzeć się przeciwnościom losu. Miasto powoli dźwigało się z upadku. Na początku XIX w. było już znaczącym ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym. Mimo, iż większość mieszkańców stanowili Żydzi, w Pińsku funkcjonowało wtedy 9 klasztorów katolickich: Franciszkanie, Jezuici, Dominikanie, Komuniści, Bernardyni, Karmelici, Bazylianie, Mariawitki i Bazylianki. Niestety, wskutek nasilenia carskich represji po Powstaniu Listopadowym, większość zakonów została skasowana. Nad miastem górował, wzniesiony w latach 1647 - 1651, ogromny, dwuwieżowy kościół Jezuitów i wybudowany obok gmach jezuickiego kolegium.

Tomasz Święcicki w 1816 r. tak zachwalał miasto w swoim "Opisie starożytney Polski":
"Pińsk, miasto stołeczne powiatu, lasami i bagnami zapełnionego, Polesiem Litewskim powszechnie zwanego, Katedrą Grecką sławne, było tu kollegium i szkoły Jezuitów, przez Stanisława Xsięcia Radziwiłła Kanclerza Wielkiego Xsięstwa Litewskiego fundowane, kościół Jezuitów grobem B.Jędrzeya Boboli sławny, kościoły i klasztory Franciszkanów, Dominikanów, Bernardynów, oraz cerkwie zdobią to miasto, mieszkańców ma przemyślych i znaczny handel z Rossyą i Niemcami wiodących, w woynach zbuntowanego kozactwa pod Chmielnickim, mieszkańcy okazali niewierność, z tego powodu miasto ogniem zniszczone zostało."

Pod koniec XIX wieku Aleksander Skirmuntt wybudował w Pińsku fabrykę świec i mydła, jego syn - Zygmunt - wybudował hutę żelaza, w mieście istniała także fabryka zapałek i duży parowy młyn, browar, fabryka korka, fabryka chemiczna, zakłady tytoniowe, olejarnie oraz duża stocznia rzeczna. W 1882 roku doprowadzono do Pińska linię kolejową i wkrótce przedłużono ją do Łunińca. Zbudowano przy niej duże warsztaty, które szybko stały się największym zakładem przemysłowym miasta. Rozwój gospodarczy spowodował szybki wzrost liczby mieszkańców. W 1900 roku Pińsk liczył ich już 30 tysięcy. Po podpisaniu Pokoju Ryskiego w 1921 r. powstało woj. poleskie - największe spośród województw II Rzeczpospolitej- a położony centralnie Pińsk stał się jego stolicą. Niestety, po wielkim pożarze, który zniszczył 1/3 zabudowań, w tym samym jeszcze roku siedzibę władz przeniesiono czasowo do Brześcia. I tak już pozostało aż do 1939 roku. Pińsk spadł do roli miasta powiatowego, ale powrócił za to do roli wielkiego węzła dróg wodnych. Posiadał ( oprócz słynnej Flotylli Marynarki Wojennej) regularne połączenia pasażerskie statkami parowymi do okolicznych miejscowości położonych nad Prypecią, Styrem, Jasiołdą, Horyniem czy innymi rzekami, oraz statkami towarowymi do Brześcia. W latach międzywojennych, odbywały się tu także słynne, doroczne Jarmarki Poleskie, a dla ich potrzeb wybudowano nawet nad Piną specjalne pawilony. Można tu było kupić wszystko, co kojarzyło się z Polesiem: ceramikę, krajki, wyszywane koszule i obrusy, długie buty rybackie i poleskie łapcie z łyka, wyroby z wikliny oraz dyktę, która w tym czasie zdobywała światowe rynki, a przede wszystkim ryby i dziką zwierzynę. Wojna 1939 r. rozpoczęła się w Pińsku nalotem w dniu 9 września. Nie przyniósł on większych zniszczeń, a nawet zestrzelono jeden z samolotów i wzięto do niewoli jego załogę. Do miasta przeniósł swą kwaterę dowódca KOP gen.Orlik-Rückermann, oraz kilka dni później- dowódca SGO "Polesie"- gen. Kleeberg. Nie trwało to jednak długo. 17 września nastąpił niespodziewany atak Armii Radzieckiej. Dwa dni później, z rozkazu gen.Kleeberga, zatopiono jednostki pływające Flotylli starając się zablokować nimi szlaki wodne. Kiedy na przedmieściach pojawiły się radzieckie czołgi, ostatni z wycofujących się oddziałów polskich wysadził most na Pinie. Sowieci zemścili się na wieży kościoła jezuickiego, strzelając do niej z armaty. Podobno ktoś wcześniej strzelał stamtąd do wkraczających wojsk, więc w odwecie została zniszczona. Jej pozostałości wysadzono ostatecznie w powietrze w latach 50-tych. Po II wojnie światowej miasto - i niemal całe Polesie na wschód od Bugu - znalazło się w granicach ZSRR. Od 1991 roku miasto Pińsk i większość Polesia należy do Republiki Białorusi. Jest nadal siedzibą rejonu (powiatu) w obłasti (województwie) brzeskim. A Polska Macierz Szkolna w Pińsku tak zachęca do odwiedzania miasta :

Tak daleko i tak blisko
Jest piękny, miły kraj
Tu ważki lecą nisko
I tu jest żabi raj
Tu bocian ma swe gniazdo
Słowika słychać śpiew
Tu jaśniej świecą gwiazdy
I milszy jest szum drzew
Ten kraj nie sposób zapomnieć
Gdy chociaż raz tam był
Więc proszę, pamiętajcie
Polesia - dziwny czar


Flotylla Rzeczna Polskiej Marynarki Wojennej w Pińsku

Jeszcze przed uzyskaniem dostępu do morza, za to już w kilkanaście dni po uzyskaniu niepodległości - 28 listopada1918 - Piłsudski powołał do życia Marynarkę Polską. Ponieważ dopiero Traktat Wersalski przyznał Rzeczpospolitej 70 kilometrów wybrzeża morskiego wraz z małymi portami w Helu i Pucku -Polska Marynarka Wojenna rozpoczęła swoje istnienie w RP od utworzenia flotylli rzecznych. Powstała Flotylla Wiślana (23.12 1918) i Flotylla Pińska (19.04.1919). O sformowaniu tej drugiej zadecydowały głównie tzw. względy operacyjne. Bagniste, pokryte starorzeczami i moczarami tereny Polesia, w okresie wiosny i jesieni stawały się jednym wielkim rozlewiskiem i były praktycznie zupełnie odcięte od świata. Rozwijające się w 1919 r. działania wojenne pomiędzy Polską i Rosją Radziecką wymagały systematycznego zaopatrzenia wojsk lądowych w sprzęt, materiały, amunicję i żywność. Poruszanie się po Morzu Pińskim- jak nazywano rozlewiska Piny, Prypeci, Szczary, Horynia, Bobryka, Jasiołdy, Słuczy, Cny, Łania i Styru- możliwe było jedynie przy pomocy płaskodennych statków. Mimo skromnych początków (trzy zdobyczne, niemieckie motorówki) Flotylla Pińska odegrała istotną rolę w walkach z bolszewikami, przyczyniając się m.in. do zwycięstwa w potyczce pod Horodyszczem 3.07.1919 r., oraz rozbijając 27.04.1920 r radziecką Flotyllę Dnieprzańską w bitwie pod Czarnobylem. Kwietniowa "bitwa morska", w której bolszewicy dysponowali ośmiokrotną przewagą, zakończyła się zatopieniem jednej z rosyjskich kanonierek i całkowitym wycofaniem się Flotylli Dnieprzańskiej z Prypeci. Flotylla Pińska zyskała 2 kanonierki, oraz sporą ilość zimujących na Prypeci innych statków i barek bolszewickich.
Po wojnie polsko-bolszewickiej flotyllę tworzyły już opancerzone monitory polskiej produkcji o wyporności 110 ton i 70 ton, uzbrojony sztabowiec, statki osłony przeciwlotniczej z działami 105 i 75 mm oraz kanonierki rzeczne- nowoczesne jednostki (o wyporności 30ton) uzbrojone w 100mm haubicę, działka 37mm i karabiny maszynowe.
W połowie lat trzydziestych do flotylli dołączyły trałowce, przeznaczone do stawiania i trałowania min oraz holowniki, statek szpitalny, ślizgacze, barki transportowe i statek minowo-gazowy. Przez jakiś czas z Flotyllą Pińską współpracował Pluton Rzeczny wodnosamolotów z Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Pucku, a w latach 1933-35 stacjonowała w Pińsku Eskadra Wodnopłatowców.
W okresie międzywojennym Pińsk był stolicą polskiej Marynarki Wojennej. Patronką marynarzy rzecznych była Pińska Madonna.

Pinsk MB Pinska.jpg
Jej wizerunek, namalowany w 1894 r przez A.Romera i znajdujący się do dzisiaj w pińskiej Katedrze, otoczony był szczególną czcią. Brać marynarska śpiewała pod nim : "z pod znaku Maryi Rycerski my huf , błogosław nam Chryste na bój".

Po niespodziewanym ataku Armii Radzieckiej w 1939 r- na polecenie gen.Kleeberga w dniu 18 września podjęto decyzję o samozatopieniu wszystkich jednostek pływających, ale miało to być zrobione w taki sposób, aby w przyszłości można je było wyremontować w ciągu 10 dni. Na Prypeci, Horyniu, Pinie, w Kanale Królewskim i na niektórych jeziorach spoczęło na dnie lub spłonęło prawie 150 jednostek. Wrakami starano się zablokować szlaki wodne. Sowietom część statków udało im się podnieść i wyremontować. Polskie monitory zostały wówczas włączone w skład Floty Dnieprzańskiej i pod sowiecką banderą wzięły w 1941r udział w walkach z Niemcami.
Spieszone załogi Flotylli Pińskiej wycofując się, wysadziły most na Pionie. Część marynarzy dołączyło do zgrupowania żołnierzy KOP w rejonie Moroczna. 26 września jeden z marynarskich oddziałów został otoczony i wzięty do niewoli przez Sowietów pod miejscowością Mokrany niedaleko Małoryty. Spośród jeńców wybrano i rozstrzelano kilkudziesięciu oficerów i podoficerów.


Akcja Pińska

Tablica w Janowie Poleskim upamiętniająca zamordowanych przez Niemców mieszkańców Pińska
W czasie okupacji niemieckiej w Pińsku działała placówka konspiracyjna należąca do Wydzielonej Organizacji Dywersyjnej AK "Wachlarz".[1] Głównym celem "Wachlarza" była osłona od wschodu przyszłego powstania powszechnego w kraju poprzez przeprowadzenie zbrojnej dywersji ( zniszczenie linii komunikacyjnych) w jednym danym dniu, o określonej godzinie i na całym terenie. Organizacja nie miała tam łatwego zadania. Środowisko polskie było wówczas mocno przerzedzone i kontrolowane przez białoruskich i ukraińskich nacjonalistów, a mimo to "Wachlarz" liczył prawie tysiąc członków, w tym 26 cichociemnych.[2] Z Pińskiem związany był tzw.Odcinek III "Wachlarza" (Brześć nad Bugiem - Pińsk - Dawidgródek - Kalenkowicze - Homel - Mozyrz) dowodzony przez kpt. Alfreda Paczkowskiego ps."Wania".

20.11.1942 "Wania", wraz z "Bocianem" ( Mieczysław Eckhardt) i "Azorem" (Piotr Downar) mieli wysadzić most niedaleko Dawidgródka. Kapitan jednak nieszczęśliwie złamał nogę w przerębli, wobec czego do planowanej akcji nie doszło, a sam "Wania" i jego towarzysze zostali aresztowani i osadzeni najpierw w Dawidgródku, potem w Stolinie, i wreszcie w Pińsku. Pińskie więzienie Gestapo mieściło się w potężnym, okolonym 5-metrowym murem gmachu. Nieopodal - ok. 100m od budynku więzienia - stacjonował batalion Wermachtu. Mimo tego dowództwo "Wachlarza" w Warszawie zdecydowało, że więźniów trzeba odbić. Generał "Grot" zadanie powierzył por."Ponuremu" (Jan Piwnik), znającemu "Wanię" jeszcze z Londynu (obaj byli cichociemnymi) i Janowi Rogowskiemu ps."Czarka". W pierwszych dniach stycznia 1943 r. kilkuosobowa ekipa wraz z 3 samochodami i niezbędną bronią została przerzucona za Bug. Wspólnie z placówką konspiracyjną w Pińsku przygotowano drobiazgowy plan akcji. Atak na więzienie nastąpił 18 stycznia 1943 r. o godz.17. Grupa bojowa podzielona została na 3 części: pierwsza, dowodzona przez "Ponurego", korzystając z esesmańskiego munduru, wdarła się samochodem osobowym na dziedziniec więzienia; druga - pod dowództwem "Czarki" przekroczyła więzienny płot na tyłach domu mieszkalnego; trzecia, dowodzona przez "Kawę" również sforsowała ogrodzenie, opanowała budynek administracyjny i zabiła komendanta więzienia. W tym samym czasie patrole przecięły druty telefoniczne w promieniu 5 km - kontakt z Pińskiem został zerwany. Trzech uwolnionych członków "Wachlarza" natychmiast wsadzono do samochodu osobowego, który odjechał w kierunku Brześcia. Reszta grupy pojechała za nimi ciężarówką. Wszyscy bezpiecznie dotarli do Warszawy. "Ponury" został za tę akcję odznaczony krzyżem Virtuti Militari.

Akcja Pińska była prawdziwą perełką okresu okupacji, spektakularnym osiągnięciem AK nie tylko na Kresach, ale na całym terenie okupowanym. Została uznana za wzorcową akcję i na jej podstawie prowadzono szkolenia dywersantów. Cieniem na niej położył się jednak fakt, że pozostali uwolnieni więźniowie nie zdołali uciec, ponieważ więzienie zostało w bardzo krótkim czasie otoczone przez wojsko. W odwecie za rozbicie więzienia i w ramach represji za trzech zabitych Niemców, hitlerowcy rozstrzelali 22.01.1943 r. w Janowie Poleskim 30 mieszkańców Pińska i 76 nieznanych.


Zabytki Pińska

Katedra pińska dawniej
Katedra pińska dzisiaj
Kościół pofranciszkański pw. Wniebowzięcia NMP, podniesiony obecnie do rangi katedry. Istniejące do dziś budynki katedry i klasztoru franciszkańskiego pochodzą z pierwszej połowy XVIII w. Dwuwieżowa, bogato zdobiona fasada kościoła została ukończona w 1766 r. Całość wniesiono na miejscu drewnianego klasztoru ufundowanego w 1396 r. przez księcia Zygmunta Kiejstutowicza, przebudowanego jako murowany za czasów Zygmunta I. Data ta umiejscawia go pośród najstarszych kościołów w Wielkim Księstwie Litewskim. Mimo likwidacji klasztoru w 1852 r., świątynia czynna była nieprzerwanie. W latach 1920-40 była katedrą katolicką i stała się nią ponownie w 1992 r. Jest to budowla trójnawowa. Wnętrze kościoła ma bogaty wystrój barokowym. Znajduje się tam 7 złoconych XVIII w. ołtarzy - 6 drewnianych i jeden stiukowy. Drewniana ambona zdobiona jest postaciami z Biblii. Polichromia pochodzi z r. 1909. Wewnątrz szereg tablic pamiątkowych, m.in. tablica ku czci zakładników rozstrzelanych w Janowie w odwecie za akcję AK na pińskie więzienie, tablica upamiętniająca poległych i zamordowanych w latach 1919-43 marynarzy Flotylli Pińskiej, tablica ku czci 49 księży Diecezji Pińskiej zamordowanych przez hitlerowców w latach 1941-45. W Pińskiej Katedrze, w kaplicy Matki Boskiej Ostrobramskiej (ufundowanej przez kard.Świątka) spoczywa trumna z doczesnymi szczątkami zmarłego w 1932r. biskupa Zygmunta Łozińskiego.

Do kościoła przylegają 4 dwu- i trzykondygnacyjne zabudowania klasztorne, w których mieściło się przed wojną Seminarium Duchowne. Po zajęciu Pińska przez Armię Czerwoną zostały zaanektowane dla potrzeb sowieckiego wojska. Później zajmowane były przez klub młodzieżowy, obecnie przekazane na potrzeby kurii biskupiej. Po remoncie przeprowadzonym w latach 1996-2001 z inicjatywy kard. Świątka- ponownie znajduje się w nich Międzydiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne im. św. Tomasza z Akwinu. Na czteroletnich studiach kształci się tu obecnie 41 kleryków z archidiecezji mińsko-mohylewskiej, diecezji pińskiej i witebskiej. W kompleksie jest też wolnostojąca dzwonnica z 1817 r. Całość otoczona murem z XVIII w. bramą. Katedra Pińska uznana została za cenny zabytek architektury i objęta ochroną państwa.

Kolegium jezuitów dawniej
Kolegium jezuitów dzisiaj
Usytuowane nad Piną Kolegium i kościół jezuitów ufundował książę Stanisław Albrecht Radziwiłł ( z wdzięczności, mieszkańcy Pińska nazwali potem na jego cześć jedno z przedmieść Albrechtowem). W okresie międzywojennym zespół ten uważany był za jeden z najpiękniejszych zabytków na Kresach. Świątynię wystawił Radziwiłł "ku wiecznej walce ze schizmą wschodnią" w r. 1631 r. Ogromny, dwuwieżowy kościół jezuitów był niegdyś najbardziej okazałą budowlą w Pińsku (zdjęcie z lat 20-tych). Już Kraszewski w swoich wspomnieniach z Polesia tak opisywał wjazd do miasta: "Nareście zbliżamy się do Pińska, gwiazdy swoich okolic, miasta, które z Białem i Czarnem morzem ma związki, siedzącego jak żyd bankier na wielkim gościńcu, po kolana w błocie, na worku soli, z trzosem rubli. Z daleka naprzód pokazuje się wieża ex-jezuickiego kościoła(...)". Świątynia nie dotrwała do naszych czasów. Została obrzucona pociskami przez Armię Radziecką już we wrześniu 1939 r. (podobno ktoś z wieży kościoła strzelał do wkraczających wojsk, więc w odwecie ostrzelano wieże z armaty). W roku 1953, w ramach ateizacji narodu, został całkowicie zburzony. Gmach kolegium zbudowano obok kościoła w latach 1651-75. W tutejszej szkole jezuickiej pobierał nauki Adam Naruszewicz, a podczas wizyty Stanisława Augusta Poniatowskiego w Pińsku- urządzono tu królewską kwaterę. W pińskim zgromadzeniu przez kilka lat przebywał jezuicki kaznodzieja św.Andrzej Bobola, a po jego męczeńskiej śmierci, trumna z jego zwłokami przez ponad 150 lat znajdowała się w krypcie tutejszego kościoła. W kolegium pińskim można było zdobyć wykształcenie świeckie lub duchowne w ciągu 12-13 lat nauki. Sale wykładowe, korytarze, bibliotekę, salę teatralną i kaplicę zdobiły rzeźby, ikony i portrety założycieli. Bardzo bogate zbiory biblioteki kolegium zostały wywiezione w 1945 r do Leningradu. Po kasacie zakonu Jezuitów w 1773r, kościół służył biskupom unickich(Bazylianom) za katedrę. Po zlikwidowaniu diecezji unickiej kompleks zamieniono na prawosławny monastyr Bogojawleński. W 1918 r. przywrócono go katolikom i urządzono prywatne gimnazjum oraz jezuickie studium teologiczne. Obecnie mieści się tu Muzeum Polesia, podstawowa szkoła baletowa, galeria obrazów i szereg urzędów. Jedną z ciekawostek muzealnych jest autentyczny drewniany rower, znaleziony w którejś z poleskich wiosek.
Pałac Butrymowiczów dawniej
Pałac Butrymowiczów dzisiaj
Pałac biskupi w Pińsku (dziś znany jako Pałac Butrymowiczów). W latach międzywojennych nazywany był "Murem" z racji tego, że przez długi czas był tu prawie jedynym murowanym budynkiem prywatnym. Wzniesiony w latach 1764-90 przez sędziego Mateusza Butrymowicza (wg projektu wileńskiego architekta Schildhausa) dla królewskiego brata, prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego. Prymas jednak zmarł nie doczekawszy się zakończenia budowy i "Mur" przeszedł na własność córki sędziego. Kamień węgielny pod jego fundamenty położył król Stanisław August Poniatowski, a Józef Ignacy Kraszewski ochrzcił go mianem "eleganta we wsi". Po pożarze w 1901 r. został przebudowany. Budynek postawiono na wysokiej podmurówce, na planie otwartej w kierunku Piny podkowy. Elewację ozdobiono gzymsami i nadokiennymi fryzami. Wewnątrz dobrze zachowała się owalna sala paradna. W latach 30-tych XXw. kolejna jego właścicielka-Konstancja Skirmuntt (literatka i filantropka)- sprzedała pałac biskupowi pińskiemu Zygmuntowi Łozińskiemu. (zdjęcie pochodzi z 1937 r. i było opublikowane w "kurierze Literacko-Naukowym".) Po wojnie mieścił się w nim pałac pionierów. W bezpośredniej bliskości pałacu stoi najwyższy w starej części miasta ( i zupełnie tu nie pasujący) budynek hotelu "Prypeć". Podczas budowy 10-pietrowego gmaszyska budynek pałacu sporo ucierpiał i wymagał gruntownego remontu. Od jakiegoś czasu ponownie jest remontowany, a prace mają zakończyć się w przyszłym roku. Ma tu znaleźć siedzibę Pałac Ślubów, muzeum rodzin Ordów, Butrymowiczów i ostatnich właścicieli pałacu - Skirmuntów.


Pińsk współczesny

Zdjęcie z rosyjskiej książki o Pińsku
Zdjęcie z rosyjskiej książki o Pińsku
W luźnych notatkach z końca lat 90-tych ubiegłego stulecia Ryszard Kapuściński tak opisywał Pińsk:

"Pińsk to dziś trzy różne miasta. A więc jest: stary Pińsk. Parterowe czy piętrowe domki wśród ogródków i sadów, tu i tam drewniane płoty, cembrowane studnie, brukowane ulice, które kiedyś nazywały się Bednarska, Franciszkańska, Błotna. Ten Pińsk kurczy się, ale choć burzony, dziesiątkowany, ciągle istnieje, można go jeszcze zobaczyć, zachwycić się jego małomiasteczkowym romantyzmem; Pińsk sowiecki, chruszczowowsko-breżniewowski, miasto szarych lub ceglanych bloków, ciężkiej, prymitywnej, niechlujnej wielkiej płyty, zabłoconych, ponurych, nieoświetlonych osiedli; Pińsk lat dziewięćdziesiątych, popierestrojkowy, nowobogacki, willowy, tylko dla wybrańców, dla wygranych, raj Nowych Białorusinów, Nowych Rosjan. (...)"

Współczesne informacje zaczerpnięte ze strony miejskiej Pińska sugerują, że wiele się od tego czasu zmieniło. Coraz więcej uwagi poświęca się ratowaniu pamiątek przeszłości. Ze swoimi ponad 80 pomnikami architektury, historii i kultury należy Pińsk do najbardziej interesujących miast Białorusi. Na jednym z centralnych skwerów miasta postawiono z okazji jego 900-lecia pomnik w kształcie barokowej kapliczki. W zamierzeniu miał być symbolem minionych czasów i świetności Pińska, hołdem złożonym wszystkim arcydziełom architektury, które nie dotrwały do naszych czasów oraz ich twórcom, a także mistrzom- rzemieślnikom z dawnych epok. W gmachu dawnego Kolegium Jezuitów umieszczono różne urzędy, galerię obrazów, szkołę baletową i Muzeum Białoruskiego Polesia, ale dojścia do niego ciągle jeszcze strzeże potężny pomnik Lenina. W większości białoruskich miast można spotkać ustawione na cokołach sylwetki wodza rewolucji wskazujące wyciągniętą ręką "put` k komunizmu", czyli podobno ... najbliższy sklep z alkoholem. Ten z pińskiego Placu Lenina jest trochę inny. Potężny, jak inne pomniki, ale rękę ma skromnie opuszczoną. Może z szacunku dla historycznego miejsca, na którym stoi? A może po prostu zawstydzony nie tak w końcu dawnym wybrykiem sowieckich żołnierzy, zabawiających się strzelaniem do wież kościoła jezuitów?
Dzisiejszy Pińsk jest prawie 130-tysięcznym miastem z szeroko - jak podają białoruskie źródła - rozwiniętą sferą przemysłową i socjalną. Ponad 60 tys. ludzi pracuje w różnych działach gospodarki narodowej - w budownictwie, transporcie, przemyśle lekkim i spożywczym, elektronicznym, budowy maszyn i metalurgicznym, w handlu i żywieniu zbiorowym, w zakładach gospodarki komunalnej, sferze bankowej, ubezpieczeniowej i informacyjnej, z czego w sferze nieprodukcyjnej zatrudnionych jest około 17 tys. mieszkańców miasta.
Główny zakład przemysłowy to - jak można się domyśleć- przedsiębiorstwo przemysłu drzewnego "Pinskdrew" S.A. utworzone w 1880 r. Jest ono jednym z najstarszych i największych przedsiębiorstw w mieście. Wielu pracowników zatrudniają też Zakłady Dziewiarskie "Polesie" (dziś- niestety- deficytowe) i zakłady produkujące włókninę "Pinema", Zakład Sztucznych Skór - jeden z większych na Białorusi producentów powłok PCV, Mleczarnia i Kombinat Mięsny, oraz produkujące zegarki, tachometry i aparaturę elektroniczną Zakłady "Kamerton". Te ostatnie należą do grona największych białoruskich firm w dziedzinie przemysłu elektronicznego i mechaniki precyzyjnej, a kolekcjonerom zegarków- "Kamerton" kojarzy się chyba jednoznacznie. W mieście działa 127 przedsiębiorstw małego biznesu, w których pracuje ponad 5,5 tys. ludzi. Najprężniejsze wśród nich to produkujący dzianiny "Biełtrykotaż", zajmujący się szyciem modnej damskiej odzieży"Biełpodium", Dom Towarowy "Astoria" i apteka "Galena".
W pobliżu bulwaru nad Piną ulokował się kompleks usług hotelowych "Prypeć", dysponujący 395 miejscami w trzech budynkach. Wnętrze urządzono z typowo radzieckim rozmachem: jest tu restauracja na 100 osób, kawiarnie i sale bankietowe, a wszystko w iście "pałacowym" wystroju. Może dlatego, że hotel stoi w pobliżu słynnego Pałacu Butrymowiczów (Pałacu Biskupiego), który niestety znacznie ucierpiał w czasie budowy (w 1993 r.) i wymagał później gruntownego remontu.
Od 1953 r. istnieje w Pińsku Zakład Pracy Chronionej zatrudniający ludzi niewidomych, zajmujący się głównie produkcją szczotek i osiągający roczne obroty w granicach 3,5 mld rubli (wg informacji ze katalogu firm obwodu brzeskiego), a od 1946 r. zakład "Krynica Polesia" zajmujący się rękodzielnictwem (http://pfxi.narod.ru/).
Działają też białorusko-amerykańskie i białorusko-austriackie spółki joint ventures. Pińsk ciągle jest dużym węzłem transportowym: kolejowym, drogowym i rzecznym. Jest tu kilka baz samochodowych i szereg firm transportowych. Eksploatacją Piny zajmuje się Dniepro-Bużańskie Przedsiębiorstwo Transportu Wodnego. Wprawdzie nie ma już słynnych Jarmarków Poleskich, ale budynek Dworca Rzecznego stoi jak dawniej. Pińsk, to nadal żywy port rzeczny i trwa ciągle żegluga po poleskich rzekach: zarówno pasażerska, jak i towarowa. Miasto jest dobrą bazą wypadową do wycieczek statkiem po Pinie i Prypeci, a biorąc w nich udział można zaobserwować z pokładu statku przyjeżdżających nad brzeg Piny nowożeńców, którzy zwyczajowo składają swe ślubne wiązanki u stóp pomnika "wyzwoleńczej" Flotyli Dnieprzańskiej. Rzeka Pina uchodząca do Prypeci, połączona kanałami z Bugiem i Dnieprem jest częścią szlaku wodnego łączącego Wisłę z basenem Morza Czarnego. Można stąd dopłynąć Prypecią i Dnieprem do Kijowa, a w drugą stronę Muchawcem, Bugiem i Wisłą, aż do Gdańska. W mieście nadal działają (od 1885 r.) zakłady naprawcze taboru wodnego i kolejowego, dokonujące m.in. przeglądów i napraw silników wysokoprężnych (statki i lokomotywy).
Sieć handlowa to ponad 260 sklepów i hurtowni, ponad 400 różnego rodzaju barów, kiosków, stołówek, pubów, placówek zbiorowego żywienia i pawilonów zarówno państwowych, jak i prywatnych.
W mieście działają 2 sieci telewizji kablowej- prywatna "Waregow", emitująca również programy radiowe "Swoje Radio", oraz kablówka publiczna "Pińsk". Wydawanych jest 9 różnych tytułów gazet.
W Pińsku są 2 szkoły muzyczne, szkoła baletowa, szkoła malarstwa, 8 bibliotek, sala koncertowa, Miejski Dom Kultury, Pałac Kultury "Dziewiarz". W 2006 r. otwarto Poleski Teatr Dramatyczny. W tym samym roku powstał Poleski Uniwersytet Państwowy. Miasto posiada 20 szkół, w tym 7 szkół sportowych, 3 gimnazja i 3 szkoły z internatem, 35 przedszkoli, 3 szkoły zawodowe, 7 College'ów kształcących bankowców, prawników i ekonomistów, pracowników medycznych i hydrotechnicznych (głównie o specjalności osuszanie bagien), 2 filie uczelni wyższych, filię Olimpijskiej Szkoły Mistrzów Sportu i 8 instytucji pozaszkolnych. Jest także 17 placówek medycznych. Pińscy sportowcy odnoszą osiągnięcia w walce wręcz, wioślarstwie, tenisie, podnoszeniu ciężarów. Wychowało się tu kilku mistrzów olimpijskich. Jest także 10 klubów sportowych. Białorusini mawiają, że właśnie dzięki sportowym osiągnięciom swoich młodych mieszkańców, Pińsk, mimo podeszłego wieku, wygląda ciągle młodo i pociągająco.


Wycieczka po dzisiejszym Pińsku

Informacje zaczerpnięte z białoruskiego folderu o mieście wydanego w 2005 r

Poniższe opisy odnoszą się do cyfr rozmieszczonych na planie miasta.

1.jpg
1.Zamek.

Podstawa i centrum prastarego Pińska. Powstał w XI w. na lewym, wysokim brzegu Piny. Był umocniony wałem ziemnym, drewnianym zbrojeniem, otoczony fosą, na miejscu której obecnie przebiega ul.Czajkowskiego. W XII w. drewniany zamek był rezydencją pińskich kniaziów Jurjewiczów. Po upadku księstwa pińskiego w XVI w. zamek był siedzibą administracji, stąd częsta jego nazwa "starościński". W 1655 r. został spalony przez oddziały wojewody Wołkonskiego. Teren zabudowano. W 1997 r. w pobliżu granicy zamku postawiono pamiątkową tablicę z napisem: "Tutaj zaczynało się nasze miasto nad Piną".

2.jpg
2.Pińskie Grodzisko.

Rezerwat archeologiczny na miejscu dawnego zamku i podgrodzia, które otoczone było wałem ziemnym, drewnianą palisadą (częstokołem) i fosą. Fragmenty wału zachowały się na początku ul.Gorkiego (byłej Zamkowej). W warstwie kulturowej zachowały się drewniane pozostałości zabudowań mieszkalnych i gospodarczych, wielopoziomowe warstwy ulic, wjazdy do domostw. W 1997 r. na 900-lecie Pińska w półn.-zach. części grodziska ustawiono pamiątkowy postument podobny do kaplicy (autor: O.B.Wasilenko).

3.jpg
3. Kolegium.

Kolegium to monumentalna trójkondygnacyjna budowla o potężnych dwumetrowej grubości murach i łukowatym sklepieniem, z sześcioboczną wieżą - przyporą w płd.-zach. skrzydle. Wcześniej wchodziło w skład zespołu klasztornego jezuitów; zbudowane w XVII w.(1631-75) ze środków starosty pińskiego, księcia Albrecht Stanisława Radziwiłła. W kolegium pińskim można było zdobyć wykształcenie świeckie i duchowne w ciągu 12-13 lat nauki. Sale wykładowe i korytarze, bibliotekę, salę teatralną, kaplicę zdobiły rzeźby, cenne ikony i portrety założycieli. Pobierał tu nauki historyk i poeta, działacz świecki i duchowny, późniejszy biskup Łucki Adam Naruszewicz (1733-96); publicysta i pedagog Anastazy Ludwik Kierśnicki (1678-1733); filozof, pedagog Szkoły Rycerskiej (późniejszego Uniwersytetu Warszawskiego) Karol Wyćwicz (1717-93). Mury kolegium pamiętają jezuickiego kaznodzieję Andrzeja Bobolę, który w 1657 r. poniósł męczeńską śmierć z rąk kozaków i w 1853 r. został Kanonizowany przez papieża Piusa IX. Jego święte relikwie złożono w krypcie kościoła. Po kasacie zakonu jezuitów klasztor przejęli unici (bazylianie). W latach 1800-1918 mieścił się tu prawosławny monastyr Bogojawlenski; od 1848 r. działała szkoła duchowna. Bardzo bogate zbiory biblioteki kolegium zostały wywiezione w 2940 r. do Leningradu (Sanki Petersburga). Kościół św.Stanisława wysadzono w powietrze w 1953 r. W danym kolegium, które jest zabytkiem architektury XVII w. łączącym cechy renesansu i baroku, mieści się Muzeum Polesia Białoruskiego i podstawowa szkoła baletowa.

4.jpg
4. Konsystorz i świątynia Zmartwychwstania Pańskiego.

W latach 1667-68 z fundacji Marii Strozzi rozpoczęto budowę drewnianego kościoła św.Dominika. Od 1787 r. na jego miejscu budowano świątynię w stylu klasycyzmu, która na krótko posłużyła skasowanemu w 1850 r. klasztorowi dominikanów. Następnie w 1857 r. świątynię przekształcono na cerkiew prawosławną św.Teodora, którą zburzono w latach 40-tych XX w., a na tym miejscu wzniesiono kinoteatr. W 1994 r. gmach o cechach neoklasycyzmu przekazano wiernym, którzy po poświęceniu go imieniem Świątyni Zmartwychwstania Pańskiego (1995) rozpoczęli przebudowę. Nieopodal świątyni znajduje się budynek konsystorza z siedzibą administracji kurii prawosławnej pińsko - łuninieckiej i parafialna cerkiew pw. Pierwszego Męczennika Stefana (Szczepana). Po sąsiedzku z konsystorzem reaktywowano żeński klasztor św.Barbary.

5.jpg
5. Klasztor franciszkanów i kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

Jeden z najstarszych w Wielkim Księstwie Litewskim. Jego akt erekcyjny pochodzi z 1396 r. Przez wiele lat była to budowla drewniana; niejednokrotnie płonęła, również w czasie powstania mieszczan w 1648 r. Murowany kościół konsekrowany w 1730 r. zawiera pewne elementy z wcześniejszej budowli. Jest to jednonawowa świątynia z dobudowanymi kaplicami. Wewnątrz - 7 ołtarzy (6 drewnianych, 1 stiukowy). Wnętrze ozdabiają drewniane, pozłacane rzeźby - około 100 figur i ornamentów, wykonanych przez mistrza Jana Szmytta. W głównym ołtarzu - kopia obrazu B.Murilla "Wniebowzięcie NMP" i płaskorzeźba "Stygmatyzacja św.Franciszka". W 1894 r. w kościele zawisło płótno A.Romera "Pińska Madonna". W 1909 r. S.Rudziński ozdobił polichromią sklepienie kościoła, a B.Wiśniewski wykonał w ołtarzu dwa freski "Pokłon Trzech Króli" i "Zdjęcie z krzyża". Organy wykonał w latach 1833-55 mistrz wileński A.Grodnicki. Od 1954 r. proboszczem miejscowej parafii został obecny kardynał- ks.Kazimierz Świątek. W ks.Kazimierz.1980 z jego inicjatywy zbudowano kaplicę Matki Boskiej Ostrobramskiej, gdzie przeniesiono szczątki biskupa Zygmunta Łozińskiego - założyciela Pińskiego Seminarium Katolickiego. Kościół jest zabytkiem architektury barokowej. Obok znajduje się dzwonnica z 1817 r. zbudowana wg projektu K.Kamieńskiego, a nadbudowana w latach 30-tych XX w. W 1833 r. przed wejściem do kościoła ustawiono rzeźbę "Ecce Homo" ("Oto człowiek"). Klasztor, przy którym była szkoła parafialna i kolegium, zlikwidowano w 1863 r. W latach 20-tych budynki kościelne przebudował architekt G.Gaj. Obecnie, tak jak w latach 20-30-tych XX w., mieści się tutaj reaktywowane w 2001 r. Seminarium Duchowne im.Tomasza z Akwinu.

6.jpg
6. Gimnazjum.

Gmach zbudowano w latach 1852-53 dla pięcioklasowej szkoły dworskiej, po likwidacji której w 1858 r. otwarto jako 7-klasowe gimnazjum. W latach 1861-63 jego uczniowie brali czynny udział w ruchu narodowo - wyzwoleńczym, co spowodowało degradację statusu szkoły do gimnazjum realnego, a następnie do szkoły realnej. W okresie polskim, w latach 1920-39, było to gimnazjum męskie, a w okresie władzy radzieckiej - szkoła średnia, zaś obecnie jest to Wydział Oświaty Pińskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego. Sławę tej szkoły podkreślają znakomici absolwenci, w tej liczbie: pierwszy prezydent Izraela i uczony chemik Chaim Weizman; sławny architekt I.W.Żołtowski, doktorzy nauk E.S. Arkin, Sz.D.Maszkowski, M.D.Maszkowski, P.F.Łysenko i inni.

7.jpg
7. Bank Kredytowy.

Zbudowany w 20-tych latach XX w. dla Towarzystwa Wzajemnego Kredytowania. W okresie polskim mieścił się tu klub oficerski. 22 lipca 1941 r. w tym budynku, gdzie w tym czasie mieścił się Piński Komitet Partii KPB, rozpoczęto formowanie pierwszego w historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej oddziału partyzanckiego pod dowództwem W.Z.Korża. Obecnie - podstawowa szkoła muzyczna.
8. Bank Azowsko-Doński.
Zbudowany na początku XXC w. w stylu modernistycznym. Szczególnego uroku gmachowi dodaje fasada nasycona architektonicznymi detalami, zwieńczona figuralnymi attykami. W okresie polskim (1920-39) mieścił się tu magistrat, później tymczasowe kierownictwo UMWD i UMGB (organów bezpieczeństwa). Obecnie - dom mieszkalny, jeden z najpiękniejszych w historycznym centrum.

9.jpg
9.Bank Rolny.

Zbudowany w 1920 r. w stylu neoklasycyzmu. Trzykondygnacyjny, prostokątny budynek z trzema ryzalitami. Fasadę zdobią pilastry usytuowane na 2-giej i 3-ciej kondygnacji. Nad nimi fryz i schodkowa attyka. Niski parter wykończony grubo ciosanym kamieniem. Centralną część przykrywa czterospadowy dach, a boczne ryzality - dwuspadowy. Obecnie w budynku mieści się Oddział Poleski OAO- Białoruskiego banku Rolno - Przemysłowego.

10.jpg
10. Pałac Butrymowiczów.

Kamień węgielny pod jego fundamenty położony został przez króla Rzeczpospolitej Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pałac wznoszono w latach 1784-93 wg projektu architekta K.Schildhausa dla działacza społeczno - politycznego i gospodarczego Polesia - Mateusza Butrymowicza, którego staraniem został zbudowany Kanał Królewski (Dniepr-Bug). Ród Butrymowiczów, spowinowacony s Ordami i Skirmunttami, dał kilku znamienitych ludzi, którzy w różnym czasie mieszkali lub przebywali w pałacu. Należą do nich: wnuk Mateusza - grafik, muzyk i kompozytor Napoleon Orda, prawnuczka - rzeźbiarka Helena Skirmuntt, powieściopisarka - Konstancja Skirmuntt. Niegdyś w pałacu znajdowały się rodzinne pamiątkowe kosztowności, galeria obrazów, dzieła sztuki, archiwum. Ten jedyne w tym czasie murowany budynek Pińska nosił nazwę "Mur", zaś pisarz Józef Kraszewski ochrzcił go mianem "Elegant we wsi". Pałac mocno ucierpiał podczas budowy sąsiedniego hotelu i wymagał gruntownego remontu.<

11.jpg
11.Synagoga.

Znajduje się w dawnym domu modlitewnym rabinów Pierłowych ze znakomitej dynastii, wywodzącej się od Aarona I Karlińskiego - założyciela religijnego nurtu "chasydyzmu karolino - stolińskiego". Pierwszy, drewniany dom modlitewny (szkoła), istniał w latach 1841-1901. Po pożarze, wzniesiono budynek murowany. W 1939 r. pińska i karolińska społeczność żydowska miała do dyspozycji 42 obiekty kultu religijnego (synagogi i domy modlitewne). W 1941 r. prawie wszystkie, w tym dom modlitewny Pierłowych, zamknięto. W 1993 r. budynek zwrócono społeczności żydowskiej. W Pińsku znajdują się mogiły, święte dla chasydów całego świata: Cwi (Grisza)- syna twórcy chasydyzmu Baala Szema Towa, Aarona I Karlińskiego i jego syna Oszera.

12.jpg
12. Świątynia św.Barbary.

Od 1786 do 1832 r. była ona kościołem wzniesionym na miejscu drewnianej świątyni bernardynów, która powstała w 1705 r. ze środków Michała Wiśniowieckiego i jego żony Katarzyny z Dolskich. Główną osobliwością wnętrza były "optyczne" ołtarze, wykonane techniką "grisaille" (malowania szarą barwą w różnych odcieniach, imitującego relief). W latach 30-tych XIX w. zamieniono kościół na cerkiew prawosławną i razem z zabudowaniami klasztornymi oraz dzwonnicą, przekazano żeńskiemu klasztorowi św.Barbary, istniejącemu w Pińsku od XVI w. Od tego czasu nad dachem tej barokowe, bezwieżowej świątyni, wznosi się cebulasta kopuła. W wyposażeniu cerkwi znajdują się stare ikony: "Matka Boska Przewodniczka zw. Jerozolimską" (XV-XVI w); "Pokrow" (1732), "Matka Boska z Dzieciątkiem" (1751) i inne. W zachowanej części klasztoru znajduje się Piński Szpital Miejski nr 2.

13.jpg
13. Kościół Karola Boromeusza.

Założony w 1695 r. przez marszałka Jana Karola Dolskiego i jego żonę dla przybyłych z Włoch przedstawicieli świeckiego zakonu księży komunistów, zajmujących się nauczaniem i duchowym wychowaniem młodzieży. W latach 1770-82, przy wsparciu finansowym hetmana Michała Ogińskiego, kościół został przebudowany i w 1784 r. poświęcony pod imieniem św.Karola Boromeusza. Kościół jednonawowy, barokowy z dwumetrowej grubości murami i wieżą na planie kwadratu, zwieńczoną hełmopodobną kopułą, przypomina miniaturową twierdzę. Po zaprzestaniu działalności przez zakon komunistów (1836) w Pińsku, kościół ponownie został wyświęcony, tym razem pod wezwanie Św.Trójcy i jeszcze dwukrotnie był przekazywany wiernym - jako kościół filialny, a potem parafialny. W 1960 r. został zamknięty. W 1992 r. otwarto w nim miejską salę koncertową z elektrycznymi organami amerykańskiej firmy "Allon".
14. Pińskie starostwo.
Wzniesione w 1921 r. Architektonicznie nawiązuje do pałacu Butrymowicza. W wyglądzie przebijają cechy neoklasycystyczne: główne wejście rozwiązano w kształcie antycznego portyku, nad oknami widnieją gzymsy, na narożach budynku - przypory.

15.jpg
15. Park im.Flotylli Dnieprowskiej.

Znajduje się na terenie starego przedmieścia Leszcze, w dorzeczu Piny i Prypeci. Do lat 60-tych XX w. istniały tu starożytne kurhany. Jeden z nich wszedł do historii Pińska jako Kurhan Mendoga, jako, że w położonym nieopodal leszczyńskim klasztorze prawosławnym, w r.1263 ukrywał się przed oprawcami syn Mendoga - Wojszełk, który z pomocą Piszczan odzyskał wielkoksiążęcy tron. Klasztor egzystował do 1879 r., a jego cerkiew Zaśnięcia Matki Boskiej - do 1905 r. W 1997 r. na ich miejscu ustawiono tablicę pamiątkową. Obecny park wywodzi się z dawnego parku w stylu włoskim, przylegającego do zamku i pałacu książąt Wiśniowieckich. W górnej części parku ustawiono armatę - trofeum z 1812 r. W dolnej zaś, w miejscu przybycia w lipcu 1944 wyzwoleńczego desantu marynarzy Flotylli Dnieprowskiej, powstało mauzoleum - braterskie mogiły, pamiątkowa ściana ze zniczem i wiecznie płonącym ogniem oraz ustawiony na cokole bojowy okręt pancerny "BK-92".

16.jpg
16. Hotel "Angielski".

Jest to budynek z elementami modernistycznymi, zbudowany w latach 1925-28. Zdobi go niewielki wykusz w narożnej części, oraz attyka w kształcie arkady. W przedwojennym Pińsku był to najlepszy hotel - pokoje znajdowały się na pierwszym i drugim piętrze, a w każdym pokoju nowość - telefon. Na parterze mieściła się restauracja - kabaret "Paradis", oraz sklep. Budynek jest w trakcie odbudowy.

17.jpg
17. Hotel "Paryż".

Zbudowany pod koniec XIX w. Starym mieszkańcom znany jako dom Kołodnych. Nazwisko rozsławił Mosze Koł (Kołodny)- działacz państwowy Izraela. W początkach XX w. budynek zrekonstruowano i urządzono hotel. W 1920 r. tutaj znajdował się sztab IV Armii Frontu Zachodniego.

18.jpg
18. Willa na brzegu Prypeci.

Zbudowana w 1923 r. Mansarda, miniaturowa wieża z dachem w kształcie hełmu, dzikie winogrona nad gankiem - to wszystko upodabnia budowlę do podmiejskiej posiadłości. Przedwojennym gospodarzem był T.Grygorowicz, właściciel znakomitej pińskiej restauracji i cukierni. Na ścianie domu umieszczono pamiątkową tablicę na cześć A.I.Leskowa - uczestnika wyzwolenia Pińska spod okupacji faszystowskiej.

19.jpg
19. Teatr "Kasyno".

Budynek z elementami stylu modernistycznego został zbudowany w latach 1911-12 z funduszy D.L.Bojarskiego, dla pierwszego w Pińsku kina "Kasyno". W 1925 r., w jego murach odbywał się proces członków Komunistycznej Partii Białorusi i Komunistycznego Związku Młodzieży Zachodniej Białorusi. Po remoncie - miejski teatr.
20. Dom Ordy.
Wzniesiony na początku XX w. w stylu eklektycznym dla Leontyna Ordy ze znakomitego poleskiego rodu szlacheckiego. Ścięty narożnik tej wzniesionej z czerwonej cegły budowli, podkreślony jest wykuszem i zwieńczeniem szczytu w kształcie "kokosznika", fasady wykończone są cennymi ornamentami. W 1919 r. miał tu siedzibę sztab poleskiego komunistycznego pułku powstańczego. W okresie międzywojennym - biblioteka Ordy.

21.jpg
21. Mauzoleum "Partyzantom Polesia".

(ul.Pierwomajska) odsłonięty 28.06.2002 r. Kompozycja rzeźbiarska wykonana z brązu, składa się z trzech elementów: "Przysięga", "Madonna Partyzancka" oraz symbolicznie rozłupanego drzewa ze zniszczonym gniazdem bociana. Autorzy kompleksu: P.A.Compel, W.P.Zankowicz, J.M. Gradow, A.L.Wieliksonow, J.I.Kozakow. Za mauzoleum - "Polana partyzanckiej sławy" poświęcona sławnemu zgrupowaniu partyzanckiemu rejonu Pińskiego, którym od początku dowodził Wasilij Korż - Bohater Związku Radzieckiego.

22.jpg
22. Sobór św.Teodora.

Założony w 1990 r., zaś w 2001 poświęcony przez Aleksieja II - Patriarchę Moskwy i Wszechrusi. Architekt - L.W.Makarewicz. Świątynię na cześć głównego, niebiańskiego patrona Pińska - Teodora Tyrona - wzniesiono w tradycyjnym rusko - bizantyjskim stylu. Jest to monumentalna, centryczna budowla z pięcioma malowniczymi kopułami wspartymi na cylindrycznych cokołach. Wszystkie fasady podzielono na trzy arkadowe przęsła. Ikonostas i misternie rzeźbione carskie wrota, wykonano w szkole dawnych rzemiosł cerkiewnych w Twerze. W świątyni znajduje się wydzielająca mirrę ikona świętego Teodora Tyrona - Wielkiego Męczennika.
23. Miejski Komitet Partii
24. Kompleks hotelowy "Prypeć"
25. Hotel "Apart"
26. Sklep "Dla Pań"
27. Ujście Piny do Prypeci
28. Przystań Rzeczna
29. Kawiarnia "Brygantyna"
30. Kawiarnia "Tawerna"
31. Poczta, telegraf
32. Pińskie Biuro Podróży i Wycieczek
33. Pomnik na cześć 40-lecia wyzwolenia Pińska
34. Całodobowy punkt wymiany walut ASB "Biełarusbank"
35. Klub szachowy
36. Dom kultury
37. Restauracja "Szlachta Pińska"
38. Księgarnia "Połymia"
39. Sklep "Plastelina"
40. Biuro Turystyczne "Róża Wiatrów"
41. Agencja "Pomarańczowy Delfin"
42. Filia N121 ASB "Biełarusbank"

Folder.jpg

Sławne postacie związane z Pińskiem

Pińsk był typowym wielokulturowym i wielowyznaniowym miasteczkiem kresowym. Żyli tu obok siebie Polacy, Żydzi, Ormianie, Rusini, Litwini, Białorusini, Niemcy. Z chwilą odzyskania przez Polskę niepodległości, kiedy na mocy Traktatu Ryskiego tereny te przypadły Rzeczpospolitej, Polacy stanowili tu zaledwie 10% mniejszość. W ramach narodowej akcji zasiedlania Polesia i wprowadzania tu polskiej kultury trafili do Pińska także i członkowie naszego Rodu. Miasto liczyło wówczas ok. 35 tys.mieszkańców, z czego aż 73% miało pochodzenie żydowskie i było chyba najliczniej zamieszkałym przez społeczność żydowską miastem na świecie. W Pińsku urodziły się, lub w jakikolwiek sposób były z nim związane wymienione poniżej (w kolejności alfabetycznej) sławne postacie:

Witold Balcerowski (1935 -2001) - urodzony w Pińsku polski szachista. Trzykrotnie reprezentował kraj na olimpiadach szachowych, w Warnie (1962), Tel Awiwie (1964) i Hawanie (1966), na których rozegrał ogółem 37 partii.

Św.Andrzej Bobola (1591 -1657 r) - polski duchowny katolicki, jezuita, misjonarz, kaznodzieja, męczennik, uznawany przez Kościół katolicki za świętego, autor tekstu ślubów lwowskich króla Jana Kazimierza. Jeden z katolickich patronów Polski, znany także jako apostoł Pińszczyzny. W okresie od 1642-1646 i 1652-1657 przebywał w Pińsku i okolicach prowadząc działalność ewangelizacyjną. Podczas powstania Chmielnickiego, 16 maja 1657 zamęczony w okrutny sposób przez Kozaków w Janowie Poleskim. Trumna ze zmumifikowanym naturalnie ciałem świętego po jego męczeńskiej śmierci spoczywała z podziemiach pińskiego kościoła jezuitów aż do r. 1808, kiedy to została przeniesiona do Połocka. W 1853 r. beatyfikowany, w 1938 r. kanonizowany. Od 16 maja 2002 r. św. Andrzej Bobola jest patronem Polski, oraz patronem m.in. archidiecezji warszawskiej i warmińskiej - o św. Andrzeju Boboli

Mateusz Butrymowic (1745-1814) - sędzia grodzki piński, poseł na Sejm Wielki, kawaler orderów, zaufany hetmana Michała Kazimierza Ogińskiego. Ukończył pińskie kolegium jezuickie. Należał do inicjatorów budowy Kanału Ogińskiego i Kanału Królewskiego, a także projektu wybicia traktów z Pińska do Słonimia oraz na Wołyń . Za zasługi dla komunikacji odznaczony orderami: Orła Białego i Świętego Stanisława. W Pińsku wzniósł pałac dla królewskiego brata - prymasa Michała Jerzego Poniatowskiego. Prymas jednak zmarł nie doczekawszy się zakończenia budowy i pałac zwany "Murem" (jako, że przez długi czas był tu prawie jedynym murowanym budynkiem prywatnym) przeszedł na własność córki sędziego- Józefy, małżonki Michała Ordy. Synem tej pary, wnukiem Mateusza Butrymowicza był Napoleon Orda.

o. Marcin Godebski - rektor kolegium jezuickiego w Pińsku, któremu jako pierwszemu ukazał się w 1702 r. św.Andrzej Bobola i obiecał opiekę nad klasztorem podczas trwającej wojny. Warunkiem udzielenia pomocy miało być odszukanie trumny ze zwłokami męczennika i złożenie jej na "osobnym miejscu". Przez kilka dni trwały poszukiwania, a kiedy wreszcie ją znaleziono i otwarto, okazało się, że ciało świętego jest dobrze zachowane, mimo że wiele lat spoczywało w bardzo wilgotnym miejscu. "Miało tak świeży wygląd, jakby dopiero wczoraj było pochowane. Nawet rany czerwieniły się od świeżej, choć skrzepłej krwi" - czytamy w źródłach. O. Godebski wykonał polecenia męczennika, a ten dotrzymał danej obietnicy. Wieść o tym szybko się rozeszła, do grobu Boboli zaczęli napływać pielgrzymi.

Joszua Gotlieb (1882 - 1940 )- urodzony w Pińsku żydowski dziennikarz i polityk okresu II RP, w II kadencji sejmu zastępca posła z listy BMN, poseł na sejm IV kadencji. Po 17 września 1939 roku aresztowany przez NKWD i wywieziony do Kazachstanu, gdzie zmarł z wycieńczenia.

Tadeusz Grzelak (1929 - 1996) - urodzony w Pińsku polski bokser, syn marynarza miejscowej flotylli rzecznej, wicemistrz Europy, olimpijczyk. Walczył w kategoriach od średniej do ciężkiej, ale największe sukcesy odniósł w wadze półciężkiej. Wystąpił na Igrzyskach Olimpijskich w Helsinkach (1952), gdzie dotarł w ćwierćfinału, w którym przegrał w późniejszym mistrzem olimpijskim Norvelem Lee. Walczył w barwach Legii Warszawa i Prosny Kalisz. Co roku w Kaliszu organizowany jest turnej bokserski im. Tadeusza Grzelaka.

Ksiądz dr Witold Iwicki (1884 - 1943) - polski ksiądz katolicki, działacz oświatowy, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Pińsku, wikariusz generalny diecezji pińskiej. Rozstrzelany w Janowie Poleskim 22 stycznia 1943 roku jako zakładnik po akcji AK na więzienie w Pińsku. Nie skorzystał z propozycji uwolnienia w ostatniej chwili, oddając swe życie za innego zakładnika, naczelnika stacji kolejowej w Pińsku.

Lewi Izaak z Berdyczowa (1740 - 1810) - cadyk działający na obszarze I Rzeczypospolitej i Rosji, przywódca chasydyzmu. Urodził się w rodzinie z tradycjami rabinackimi.Był uczniem magida (Magid lub Maggid hebr. wędrowny kaznodzieja - w judaizmie tytuł przyznawany wybitnym rabinom i przywódcom duchowym.) Dow-Bera z Międzyrzeca. W 1780 roku został rabinem w Pińsku. Ostatnie 25 lat życia spędził Berdyczowie, gdzie osiągnął największą sławę.Lewi Izaak był autorem m.in. "Quedushat Lewi" ("Świętość Lewiego").

Ryszard Kapuściński (1932 - 2007 ) - urodzony w Pińsku znany reportażysta, dziennikarz, publicysta, poeta i fotograf, zwany "cesarzem reportażu". Był najczęściej - poza Stanisławem Lemem - tłumaczonym za granicą polskim autorem.

Wojciech Kiełczewski - (1930-1989) urodzony w Pińsku poeta lubelski. Jego utwory ukazywały się w takich czasopismach, jak: Nowa Kultura, Nowa Wieś, Tygodnik Kulturalny, Poezja, Żołnierz Polski, Nike, Kultura i Życie. Pisał także pod pseudonimami: Marian Korzec, Ryszard Nizina, Irena Kłos. Jest autorem tomików poetyckich.

Jakub Kołas (Konstanty Mickiewicz) (18882-1956) - klasyk literatury białoruskiej, który Polesiu poświęcił wiele swych utworów ( m.in. powieść "W poleskiej głuszy"). W latach 1912 - 15 był nauczycielem w pińskiej szkole parafialnej.

Andrzej Kondratiuk - urodzony w Pińsku(1936) polski reżyser, scenarzysta i operator filmowy. Kręci niskobudżetowe filmy, często wykorzystując do scenariuszy swoją biografię, a jako aktorów dobiera nierzadko osoby z najbliższego otoczenia, także naturszczyków.

Bolesław Kontrym, ps. "Żmudzin", "Biały", "Bielski", "Cichocki" (1898- 1953) - wcielony przymusowo do Armii Czerwonej był do grudnia 1922 r kombrygiem (gen.brygady); w lutm tegoż roku nawiązał kontakt z attaché wojskowym przy Poselstwie RP i przekazywał mu szereg informacji o charakterze wywiadowczym. Zagrożony wykryciem przez sowiecki kontrwywiad, sfingował własną śmierć i nielegalnie przekroczył granicę z Polską. Po powrocie do Polski był dowódcą plutonu w II batalionie Straży Granicznej w Rubieżewiczch (pow.stołpecki). Kiedy Rosjanie uprowadzili jednego z jego podwładnych, porwał w odwecie całą załogę rosyjskiego posterunku granicznego i zadzwonił do rosyjskiego dowództwa w Mińsku z propozycją wymiany (wymiany dokonano). W 1924 r. przeszedł do Policji Państwowej w stopniu aspiranta i przez pewien czas był m.in. kierownikiem Ekspozytury Okręgowego Urzędu Śledczego Policji Politycznej w Baranowiczach. Jako komisarz i kierownik Wydziału Śledczego Komendy Wojewódzkiej PP w Wilnie rozpracowywał antypaństwowe organizacje (głównie agentury komunistyczne szczególnie rozbudowane na Kresach). Internowany (IX.1939) w obozie w Kołatowie pod Kownem uciekła stamtąd i dotarł aż do odtworzonego Wojska Polskiego we Francji. Uczestniczył w walkach pod Narwikiem.Po kolejnych bardzo aktywnych latach, jako cichociemny zrzucony do kraju w 1942r w ramach operacji lotniczej "Smallpox". Przydzielony do "Wachlarza był współorganizatorem słynnej akcji odbicia więźniów z więzienia w Pińsku. W powstaniu warszawskim był dowódcą kompanii w zgrupowaniu AK. Po kapitulacji oddziałów powstańczych osadzony w obozach jenieckich. Z ostatniego (Sandbostel) uciekł. Pod dowództwem gen. Maczka dosłużył się stopnia majora. Po powrocie do Polski inwigilowany przez Informację Wojskową. Aresztowany w 1948, po prawie 4-letnim śledztwie i torturach został skazany na karę śmierci, którą wykonano prawdopodobnie 2 lub 20 stycznia 1953 r. Miejsce pochówku nie jest znane, co nasuwa wątpliwości co do ostatecznych losów Kontryma. Pośmiertnie został uniewinniony i zrehabilitowany. Co roku, 2 stycznia, odbywają się tu uroczystości w rocznicę śmierci mjr. Bolesława Kontryma.

Józef Kopeć (1758- 1827) - urodzony pod Pińskiem polski dowódca wojskowy, generał, etnograf, badacz Kamczatki, pionier badań nad halucynogenami i autor pamiętników. Jako porucznik dowodził w 1792 r szwadronem kawalerii w bitwie pod Dubienką (wojna polsko-rosyjska 1792 ). Po konfederacji targowickiej wcielony do armii rosyjskiej w randze majora. Podczas Insurekcji Kościuszkowskiej, dowodząc kilkoma szwadronami, przedarł się przez całą Ukrainę i linie rosyjskie, dając tym samym przykład tysiącom rodaków z innych jednostek rosyjskich, którzy ruszyli w ślad za nim. Wszyscy dołączyli do oddziałów Tadeusza Kościuszki, a Kopeć za ten bohaterski czyn otrzymał od Naczelnika pierścień z napisem "Ojczyzna obrońcy swemu" i został awansowany do stopnia wicebrygadiera (obecnie pułkownik). Ranny w bitwie pod Maciejowicami, ukazem carskim skazany za dezercję na zesłanie. Przez 2,5 roku pobytu na Kamczatce zajmował się m.in. kolekcjonowaniem i opisywaniem kultury ludów dalekiej północy. Po powrocie do kraju z zakazem osiedlania się w większych miastach, poświęcił się pisaniu dzienników i prowadzeniu działalności społecznej. Około roku 1817 awansowany przez cara do stopnia generała kawalerii. Już po jego śmierci (1837) wydano "Dziennik podróży(przez całą wzdłuż Azję, lądem do portu Ochocka, oceanem przez Wyspy Kurylskie do Niższej Kamczatki, a stamtąd na powrót do tegoż portu na psach i jeleniach)".

Michał Korycki (1714-1784) najszerzej znany poeta białoruski epoki Oświecenia; jezuita; był profesorem filozofii, poetyki, retoryki w kolegiach w Mińsku, Słucku, Pińsku, Warszawie, Drohiczynie, Nieświeżu oraz w Akademii Wileńskiej - tu m. in. nauczał Adama Naruszewicz; 1763-1766 był rektorem kolegium warszawskiego, od 6 września 1766 prowincjałem prowincji mazowieckiej, po 1770 ponownie profesorem kolegiów jezuickich na Białorusi (Połock, Bobrujsk, Mińsk); po kasacie zakonu w 1773 powołany został przez Komisję Edukacji Narodowej na rektora szkół w Mińsku, z którego to stanowiska ustąpił 1780 "dla wieku i zdrowia starganego"; otrzymał przy tym z rąk Stanisława Augusta medal "Merentibus" jako "chwalebnie i użytecznie na tym urzędzie dla edukacji publicznej pracujący"; zmarł w Mińsku; większość utworów poetyckich Michała Koryckiego (od połowy lat pięćdziesiątych XVIII w.) ukazała się w edycji pośmiertnej pt. Carmina, Połock 1817.
DO PEWNEGO POETY (Fragment)

Różę widziałem niedawno, co kwitła tyryjską purpurą,
Jak złoto jaśniały dokoła jarzące się płatki różane.
Niebawem spadł na nią rój miododajnych hyblijskich owadów
I obsiadł ją całą, i szumiał szumem, co smak ma słodyczy.
Wszakże gdy tchnienie Boreja piękno kwiatów przygasi,
Przywiędłe płatki różane przestają przyciągać pszczołę.
Tak więc rozważam sam z sobą: widocznie to piękno róży,
Nie sam kwiat jako taki wabi ruchliwy ten ludek.

Ks.bp.Zygmunt Łoziński (1870 - 1932) - pierwszy biskup piński od 1925. Za odwagę odznaczony w 1921 Orderem Orła Białego i Krzyżem Walecznych.Zmarł w opinii świętości w Pińsku i został pogrzebany w miejscowej katedrze, w której do dziś znajduje się trumna z jego doczesnymi szczątkami. W 1957 rozpoczął się jego proces beatyfikacyjny.

Anna Malewicz-Madey - urodzona w Pińsku (1937) polska śpiewaczka operowa, mezzosopran. Absolwentka warszawskich szkół muzycznych i Accademia Musicale Chigiana w Sienie. Brała udział w najbardziej prestiżowych festiwalach muzycznych w kraju i na świecie. Jej rozległy repertuar operowy, oratoryjno-kantatowy i pieśniarski obejmuje dzieła kompozytorów od epoki baroku do współczesności. Została uhonorowana wieloma odznaczeniami, m.in. w 1990 Orderem Odrodzenia Polski "Polonia Restituta".

Jerzy Mazur (1953) - polski duchowny katolicki, biskup diecezji ełckiej, pierwszy administrator apostolski i biskup diecezjalny w Irkucku, W 1992 r. podjął pracę w Baranowiczach. Jako proboszcz parafii Matki Bożej Fatimskiej w Baranowiczach stworzył tę parafię od podstaw - rozpoczął i zakończył budowę kościoła. W latach 1994 - 1998 był redaktorem czasopisma "Dialog" ukazującego się w językach rosyjskim, białoruskim i polskim. Od 1994 r. sprawował funkcję przewodniczącego Komisji Katechetycznej Diecezji Pińskiej. 19 kwietnia 2002 r., wracając do Irkucka, został zatrzymany na lotnisku w Moskwie i wysłany przymusowo samolotem tego samego dnia z powrotem do Polski. W 2003 r. został mianowany przez papieża Jana Pawła II biskupem ełckim.

Golda Meir (1898-1978) - izraelska polityk, premier Izraela, minister pracy, spraw zagranicznych w Pińsku spędziła dzieciństwo. Nazywana "Żelazną Damą" izraelskiej polityki, była pierwszą (i jak dotychczas ostatnią) kobietą na stanowisku szefa rządu Izraela, a także trzecia pani premier na świecie. Dawid Ben Gurion swego czasu określił ją jako jedynego mężczyznę w gabinecie.

Antoni Moszyński - (1800-1893) pisarz i pedagog polski, pijar, oprócz mów żałobnych i przekładów Mureta i Horacego ("Wiersz o sztuce rymotwórczej"), wydał m. i. "Kolędę dla dzieci". Początkowo nauczyciel, potem rektor szkół pijarskich w Lubieszowie. Był proboszczem w Pińsku.

Adam Stanisław Naruszewicz (1733 - 1796) - urodzony się na Pińszczyźnie koło Łahiszyna poeta, pisarz, jezuita, syn łowczego pińskiego (młodszy brat Adama, Stanisław, był bazylianinem, a od 1778 opatem ławryszewskim); ukończył kolegium jezuickie w Pińsku; studiował w Akademii Wileńskiej (był tu m. in. studentem Michała Koryckiego) później uczył w niej gramatyki, poetyki i retoryki; zwiedził Francję, Włochy, Niemcy, był też w Hiszpanii; nadworny poeta Stanisława Augusta i propagator polityki królewskiej; 1771 objął redakcję powstałego z inicjatywy jezuitów czasopisma "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne"; od 1781 był pisarzem wielkim litewskim, od 1788 biskupem smoleńskim, od 1790 łuckim, piastował też inne godności. 1776-1779 w Powieci koło Pińska, na zlecenie króla pracował nad pierwszą naukowo-krytyczną Historią narodu polskiego do roku 1386; 1781-1792 kierował zbieraniem bezcennych materiałów do dziejów Polski do r. 1762 (tzw. Teki Naruszewicza, większość w zbiorach Czartoryskich w Krakowie); w 1778 ukazały się cztery tomy Dzieł Naruszewicza, obejmujących sporą część jego spuścizny poetyckiej; znaczna jej część pozostała jednak rozproszona lub powstała później; Julian Krzyżanowski - historyk literatury polskiej - podkreślał często pochodzenie poety: "uparty Poleszuk" był autorem poezji "wcale zresztą nie znakomitych"; uważając, że "od muz poleskich wychowane chłopię uprawiało lirykę iście poleską" . Dla poparcia swoich tez cytował chętnie Krzyżanowski barokowe ozdobniki w twórczości Naruszewicza, np.poetyckie sformułowanie "szumny Akwilon, gdzieś między Lapony pierzchnąwszy, sypie z pyska ostre śrony", można było zastąpić prostszym: "skończyła się zima"...

Roman Ney - urodzony w Pińsku (1931) polski geolog, były rektor AGH, poseł na Sejm X kadencji.

Adam Tytus Pusłowski (1803-1845) naczelnik powstania listopadowego w powiecie pińskim na Polesiu Brzeskim, urodzony na Słonimszczyźnie, ochrzczony w Słonimiu; (syn marszałka szlachty pow.słonimskiego Wojciecha Pusłowskiego i księżnej Druckiej - Lubeckiej) ; był huzarem w carskim pułku aleksandryjskim; odszedł ze służby w stopniu korneta (młodszy oficer jazdy); osiedlił się w majątku Planta na północ od Pińska; w lipcu 1831 zgromadził w swoim majątku kilkuset ochotników, z którymi wyruszył następnie (pod koniec lipca) na zachód; jego oddział, składał się głównie z chłopów i drobnej szlachty; po dotarciu do jednej z siedzib rodowych Pusłowskich (do Chomska) jego szeregi zwiększyły się do 1000 osób, m. in. o robotników z fabryki sukna w Chomsku, oraz kilku księży i uczniów Liceum Krzemienieckiego; oddział Pusłowskiego stoczył na początku sierpnia bitwę z wojskami rosyjskimi i zajął Drohiczyn Poleski; Rosjanie skierowali przeciwko powstańcom pińskim konnicę płk.Ilińskiego (z Kobrynia); bitwa stoczona 8 sierpnia 1831 stanowiła kulminację pińskiego powstania; oddział Pusłowskiego poniósł klęskę (ok. 400 powstańców zginęło lub zostało rannych; 87 trafiło do niewoli); ranny Pusłowski zdołał uciec na Wołyń; po klęsce powstania osiadł w Paryżu, gdzie zmarł i został pochowany na cmentarzu Pere Laschaise.

Sławomir Rawicz (1915 - 2004) - urodzony w Pińsku porucznik kawalerii Wojska Polskiego. W czasie kampanii wrześniowej dostał się do sowieckiej niewoli. W 1942 zbiegł z gułagu i przedostał do Indii, a później Iranu. Sławomir Rawicz opisał swoje przeżycia w książce "Długi marsz". Według krytyków jednak jest to historia zmyślona. Po 1945 pozostał na emigracji w Anglii.

Zdzisław Romanowski - urodzony w Pińsku (1932 ). Filolog, dziennikarz, prozaik. Ostatnio wydana powieść opisująca dzieciństwo w Pińsku, "Cień jaskółki", została wysoko oceniona przez Ryszarda Kapuścińskiego.

Simonas Rozenbaumas (Simsonas, Simanas) , w polskich publikacjach znany jako Szymon Rozenbaum (1859 - 1935) - urodzony w Pińsku litewski polityk i dyplomata, działacz mniejszości żydowskiej na Litwie, syjonista, poseł do Dumy i Sejmu litewskiego, minister ds. żydowskich , konsul honorowy Republiki Litewskiej w Palestynie.

Franciszek Sawicz (1815 - 1845) - rodem spod Pińska, uczył się w pińskiej szkole w latach 1831-33, emisariusz Młodej Polski. Uczestnik spisku Szymona Konarskiego, student Akademii Medycznej w Wilnie, współzałożyciel tajnego młodzieżowego stowarzyszenia patriotycznego pod nazwą Towarzystwo Demokratyczne. Zamierzał wciągnąć do ruchu powstańczego chłopów. Aresztowany w 1838 r., wcielony przymusowo do wojska i zesłany na Kaukaz, uciekła stamtąd i pod przybranym nazwiskiem zamieszkała na Ukrainie, gdzie zmarła na cholerę.

Aleksander Skirmuntt (1798-1870) - ziemianin, pionier przemysłu na Pińszczyźnie. W 1850 r. wybudował w swym majątku Albrechtów, na przedmieściu Pińska, fabrykę świec i mydła, która w krótkim czasie stała się jedną z największych w całym Cesarstwie Rosyjskim. W końcu stulecia jego syn- Zygmunt- wybudował w Albrechtowie hutę żelaza.

Konstancja Skirmuntt (1851 - 1934) - popularyzatorka historii, publicystka, literatka, znana w Pińsku i okolicy filantropka. W latach 30-tych XX w. była właścicielką słynnego Pałacu Butrymowiczów - sprzedała go wówczas biskupowi pińskiemu Zygmuntowi Łozińskiemu, zachowując do swej dyspozycji dożywotnio jedno jego skrzydło. Od tego czasu budynek nosił nazwę Pałacu Biskupiego.

Ryszard Tadeusz Stachowski - urodzony w Pińsku (1937), psycholog, doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, profesor zwyczajny, Kierownik Zakład Psychologii Ogólnej i Historii Myśli Psychologicznej w Instytucie Psychologii UAM. W Polsce jest prekursorem badań nad historią myśli psychologicznej w kontekście rozwoju światowej myśli psychologicznej w oparciu o uwarunkowania społeczne, polityczne i kulturowe.

Albin Stanisławski (1908 -1940) - urodzony w Pińsku porucznik saperów Wojska Polskiego. Pracował w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Pińsku, później był zawiadowcą parowozowni w Pińsku. Od 1937 r. przyjęty do służby stałej w saperach. Zastępca komendanta parku saperów w Brześciu nad Bugiem. Więziony w Kozielsku. Rozstrzelany w lesie katyńskim w kwietniu 1940 r. Odnaleziony podczas pierwszej ekshumacji pod numerem 3245. W chwili śmierci posiadał przy sobie metrykę ślubu, list, odcinek pocztowy, kartę szczepień, pocztówkę od żony. Uczczony przez żołnierzy 7 Okręgowej Składnicy Sprzętu Inżynieryjnego i Materiałów Wybuchowych tabliczką pamiątkową w kościele parafii św. Jadwigi Królowej w Choszcznie. Minister Obrony Narodowej decyzją Nr 439/MON z dnia 5 października 2007 r. mianował go pośmiertnie do stopnia kapitana. Awans został ogłoszony w dniu 9 listopada 2007 r., w Warszawie, w trakcie uroczystości "Katyń Pamiętamy - Uczcijmy Pamięć Bohaterów".

Stanisław Szpakowski (1868 - 1926) -urodzony w Pińsku, inżynier-architekt guberni kieleckiej, w II RP- inżynier-architekt powiatu kieleckiego. Wg jego projektu powstały m.in. : cerkiew świętego Mikołaja (Kościół Garnizonowy Najświętszej Marii Panny Królowej Polski w Kielcach) - 1902; Synagoga w Kielcach - 1902; Kościół Świętego Krzyża w Kielcach - 1903; przytułek prawosławny przy ulicy Kapitulnej (obecne przedszkole); pałacyk przy ulicy Słowackiego 16 (własna rezydencja) - 1906; dom księży emerytów - 1925. Zmarł w Tatrach Słowackich, pochowany w Zakopanem.

Kard.Kazimierz Świątek (ur.1914) emerytowany arcybiskup metropolita mińsko-mohylewski, administrator apostolski diecezji pińskiej i były przewodniczący Konferencji Episkopatu Rzymskokatolickiego Białorusi. Tuż przed wybuchem wojny, w 1939 r. ukończył Seminarium Duchowne w Pińsku. 10 lat spędził w syberyjskich łagrach. W roku 1954 powrócił do Pińska i został proboszczem parafii przykatedralnej. Z jego inicjatywy w latach 1996-2001 przeprowadzono prace remontowe w dawnych budynkach pińskiego klasztoru pofranciszkańskiego i od 2001 r. ponownie mieści się w nich Międzydiecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne im. św. Tomasza z Akwinu.

Aljaksandar Ułasau (Aleksander Własow) (1874 - 1941) - białoruski działacz narodowy, polityk i senator II RP, ekonomista. Uczył się w seminarium duchownym w Pińsku. W czasach carskich więziony za działalność narodową w. W 1918 roku wszedł w skład Rady BRL, rok później przywrócił do życia Białoruskie Towarzystwo Naukowe "Nasza chatka" w Wilnie. Po Traktacie Ryskim w 1921 roku pozostał w Polsce. W latach 1922-27 sprawował mandat senatora I kadencji z listy Bloku Mniejszości Narodowych. W 1940 roku aresztowany przez NKWD. Prawdopodobnie zamordowany podczas ewakuacji więźniów po rozpoczęciu wojny niemiecko-radzieckiej. Tablica pamiątkowa w Senacie RP

Chaim Weizmann (1874-1952), pierwszy prezydent państwa Izrael, urodzony w Motolu chemik i polityk żydowski. Uczęszczał do pińskiego gimnazjum. Zdobył wielkie uznanie za opracowanie metody produkcji syntetycznego acetonu.

Kazimierz Wielikosielec (1945),dominikanin, biskup katolicki. wikariusz generalny diecezji pińskiej i dziekan dekanatu w Baranowiczach, od 1999 biskup pomocniczy diecezji pińskiej.

Ks. Karol Wyrwicz (1717- 1793) jezuita, polski geograf, historyk, pedagog. Uczeń, a później wykładowca pińskiego kolegium jezuitów. . Autor m.in. podręcznika geografii opracowanego dla Komisji Edukacji Narodowej pt. Geografia powszechna (1773). Uczestnik tzw. obiadów czwartkowych. W imieniu króla Stanisława Augusta negocjował na dworze wiedeńskim małżeństwo z arcyksiężniczką austriacką.


Bibliografia

Przy opracowaniu korzystano z:

  • N.Rouba Przewodnik po Litwie i Białejrusi
  • A.Lewkowska, J.Lewkowski, W.Walczak Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej. Województwo Poleskie.
  • G.Rąkowski. "Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi"
  • Rąkowski. "Smak Kresów. Czar Polesia."
  • J.Kolbuszewski "Kresy" 6. "Encyklopedia Kresów" - praca zbiorowa
  • "Echa Polesia" kwartalnik Zjednoczenia Społecznego Związku Polaków na Białorusi
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich oraz suplement do tegoż słownika z 1900 r pod nazwą "Dopełnienie"
  • Mały Rocznik Statystyczny. Warszawa 1939
  • "Ziemia Lidzka" ( L.Ciechanowicz "Przemysł Nowogródczyzny lat 30-tych ubiegłego stulecia")
  • J.I.Kraszewski " Wspomnienia z Polesia, Wołynia i Litwy"
  • T.Święcki "Opis starożytnéy Polski"
  • T.A.Chwagina "Polesie od Buga do Ubortu" (Palessie ad Buga da Ubarci)
  • T.Chwagina "Pińsk. Piesze podróże"
  • Latopis Nestora "Powieść minionych lat"
  • S.Tołpa "Śladami łosia; z wędrówek po Polesiu"
  • J.Gardziej "Inwentarze miasta Pińska z lat 1764 i 1778"
  • P.Chmielowiec :"Ostatni rozkaz gen.Kleeberga" (Nasz dziennik)
  • "Flotylla rzeczna Polskiej Marynarki Wojennej" (kazanie wygłoszone 3.12.2005 w kościele pw.św.Katarzyny w Warszawie)
  • J. Szatsznajder "Cichociemni. Z Polski do Polski"
  • Baza firm na Białorusi
  • "Człowiek z bagna" - strona o R.Kapuścińskim
  • Strona internetowa miasta i ta strona internetowa miasta
  • M.Marczak "Przewodnik po Polesiu"
  • A.F.Ossendowski "Polesie.Cuda Polski"
  • I.Bieniecki "Flotylla rzeczna Polskiej Marynarki Wojennej w Pińsku w latach 1925 - 1939"
  • Internetowa encyklopedia skoczków AK
  • Kuryer Literacko-Naukowy" 1937
  • Biblioteka Lidzka
  • Portal społeczności kresowej
  • Białoruska Biblioteka Internetowa
  • Wirtualny przewodnik po Białorusi
  • Witryna o sensacjach XX wieku
  • Wikipedia
  • Artykuł z numeru 35 gazety "Kuryer Literacko-Naukowy" z 23 sierpnia 1937 roku

Publikowane zdjęcia pochodzą ze zbiorów własnych, oraz z wyżej cytowanych książek.


Przypisy


  1. Nieco informacji o samym "Wachlarzu" można znaleźć tutaj: Polska Podziemna "Wachlarz"
  2. Cała akcja, mogąca z powodzeniem posłużyć za scenariusz sensacyjnego filmu została opisana tutaj: Cichociemni - Encyklopedia skoczków AK
Osobiste
KATEGORIE